دانشنامه اميرالمؤمنين بر پايه قرآن، حديث و تاريخ - محمدی ریشهری، محمد - الصفحة ٢٢٧ - ١٣/ ٢ نامه امام به فرزندش حسن در حاضرين
هدايت فرمايد. پس اين وصيّت خويش را نزد تو مىسپارم [و پاسداشت آن را از تو خواستارم].
و بدان پسر محبوبم آنچه بيشتر دوست دارم از وصيّت من به كارگيرى، پرهيزگارى است و بسنده كردن بر آنچه خداوند بر تو واجب فرموده، و پيش گرفتنِ شيوهاى كه پدران پيشين و شايستگانِ خاندانت در پيش گرفتند؛ زيرا آنان از نگريستن در كار خويش، فروگذار نكردند، همان گونه كه تو [در كار خود] مىنگرى، و مىانديشيدند، همان سان كه تو مىانديشى و سرانجامِ كار، آنان را بدانجا رسانْد كه آنچه را نيك شناختند، بهكار بستند و از آنچه به آن مكلّف نبودند، دست نگه داشتند.
و اگر نَفْس تو، از پذيرش اين شيوه بدون دستيابى به شناخت ايشان سر باز مىزند، پس بايد هر چه طلب مىكنى از روى فهم و دانش باشد، نه به ورطه شبهه ها در افتادن و جدالها را به اوج رساندن. و پيش از پيمودن اين راه، از خداى خويش يارى بخواه و از او توفيق خويش و دور ماندن از هر شائبهاى را كه به شبههات در افكَنَد يا به گمراهىات تسليم كند، آرزو كن.
پس آنگاه كه يقين ورزيدى، قلبت صفا يافت و فروتن شد، و انديشهات فراهم شد و به كمال رسيد و از پراكندگى دور گشت، و ارادهات در آن بر يك كار منحصر شد، در آنچه برايت به روشنى بيان كردهام، بينديش؛ و اگر آنچه از صميم دل دوست مىدارى، تو را دست نداد و آسودگى فكر و انديشه برايت فراهم نيامد، بدان! راهى را كه به خوبى نمىبينى، مىسپارى و در تاريكراههها پاى مىگذارى.
و جستجوگرِ دين، آن نيست كه اشتباه كند يا [حق و باطل را] به هم درآميزد، كه [اگر چنين شود،] بهترين كار اين است كه از راه باز ايستد.
پس اى پسر محبوبم! وصيّتم را نيك درياب و بدان كه در اختيار دارنده مرگ، همان كس است كه زندگى در دستاوست؛ و آن كه مىآفريند، همان است كه مىميراند؛ و آن كه نابود مىكند، هموست كه باز مىگردانَد؛ و آن كه مبتلا مىسازد، همان است كه عافيت مىدهد؛ و همانا دنيا بر پاى ماندنى نيست، مگر بر آنچه خداوند آن را بنا نهاده، از نعمتها و گرفتارىها و پاداش روز قيامت و هر يا چه كه او خواست و بر ما ناپيداست.
پس اگر [پذيرش] برخى از اين امور بر تو دشوار شد، آن را به حساب نادانى خود بگذار؛ كه تو در آغازْ نادان آفريده شدى و سپس آموخته شدى. و چه بسيارند چيزهايى كه تو نمىدانى و انديشهات در آن، حيران و بصيرتت در آن، گمگشته است، و از اين ستم كه خداوندْ تو را