دانشنامه اميرالمؤمنين بر پايه قرآن، حديث و تاريخ - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ٣٢٣ - دو تداوم جهالت

العُجبُ صارِفٌ عَن طَلَبِ العِلمِ، داعٍ إلَى التَّخَبُّطِ فِي الجَهلِ.[١]

خوشبين به خود، بازدارنده از جستجوى دانش و موجب فرو رفتن در نادانى است.

در حقيقت، بيمارى عُجب، انسان را در جهل مركّب وا مى‌نهد. فردِ متعمّق، بدان گونه كه آورديم، آنچه را انجام مى‌دهد، «برترين» مى‌داند. ديگر چه جاى بازنگرى و تأمل در آن؟! قرآن كريم به گونه‌اى بس عبرت‌آموز از اين گونه كسان سخن گفته است:

«قُلْ هَلْ نُنَبِّئُكُمْ بِالْأَخْسَرِينَ أَعْمالًا* الَّذِينَ ضَلَّ سَعْيُهُمْ فِي الْحَياةِ الدُّنْيا وَ هُمْ يَحْسَبُونَ أَنَّهُمْ يُحْسِنُونَ صُنْعاً؛[٢]

بگو: آيا شما را از زيانكارترين مردم، آگاه گردانيم؟ [آنان‌] كسانى‌اند كه كوششان در دنيا به هدر رفته است و خود مى‌پندارند كه كار خوب انجام مى‌دهند».

كسى اين آيتِ الهى را در محضر امام ٧ خواند. ايشان فرمود:

أهلُ الحَرُوراءِ مِنهُم.[٣]

حرورائيان (خوارج)، از اينان هستند.

بدين‌سان، عُجب، انسان را در جهل نگه مى‌دارد و شخص گرفتار آمده به اين جهالت، هرگز خود را جاهل نمى‌داند و از اين حالت رها نمى‌شود. كلام مولا ٧ در اين باره بسى گوياست:

إنَّ الجاهِلَ مَن عَدَّ نَفسَهُ بِما جَهِلَ مِن مَعرِفَةِ العِلمِ عالِما وبِرَأيِهِ مُكتَفِيا، فَما يَزالُ لِلعُلَماءِ مُباعِدا وعَلَيهِم زارِيا، ولِمَن خالَفَهُ مُخَطِّئا، ولِعالِمٍ يَعرِفُ مِنَ الامورِ

[١]. نزهة الناظر: ص ١٤٠ ح ١٦، بحار الأنوار: ج ٧٢ ص ١٩٩ ح ٢٧. نيز، ر. ك: الدرّة الباهرة: ص ٤٢.

[٢]. كهف، آيه ١٠٣ و ١٠٤.

[٣]. المستدرك على الصحيحين: ج ٢ ص ٣٨٣ ح ٣٣٤٢.