دانشنامه اميرالمؤمنين بر پايه قرآن، حديث و تاريخ - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ٣٠٩ - خرد، معيار سنجش اعمال

نيك‌حال‌ترين مردم در [پيوند با] من، كسانى هستند كه راه ميانه در پيش گيرند. پس همراهِ ايشان باشيد.

خِرد، معيار سنجش اعمال‌

از نگاه دين، خِردورزى و تلاش كردن از سر خِرد و رفتار را با انديشه سنجيدن بسى مهم است و دين، بدان تأكيدى شگفت دارد. پيامبر خدا فرمود:

ما قَسَمَ اللّهُ العِبادَ شَيئا أفضَلَ مِنَ العَقلِ؛ فَنَومُ العاقِلِ أفضَلُ مِن سَهَرِ الجاهِلِ، وإقامَةُ العاقِلِ أفضَلُ مِن شُخوصِ الجاهِلِ.[١]

خداوند براى بندگانش چيزى بهتر از خِرد، تقسيم نكرده است. خواب خردمند، بهتر از بيدارخوابىِ نادان است و باز ايستادن خردمند [از جنگ‌]، بهتر از جنگيدن نادان است.

بدين‌سان، كردارهاى بدون خِرد و تلاش‌هاى از روى جهل و حماقت، وزنى و ارجى‌نخواهند داشت. خوارج در سبُكْ‌عقلى و جهالت بدان‌گونه بودند كه با آن همه شب زنده‌دارى‌ها و عبادت‌ها، به دنبال استوارسازىِ بنيادهاى عقيدتى خود نبودند.

شگفتا كه آنان با آن همه رزم‌آورى در ميدان‌هاى نبرد و عبادت‌هاى طولانى و تحمّل رنج در راه عبادت، هرگز به باورى استوار دست نيافتند و آن همه پايبندى به ظواهر شريعت در عقايد آنها نقش تكاملى بازى نكرد. چنين است كه چون امير مؤمنان شنيد كه يكى از خوارجْ شب‌ها را به نماز و تلاوت قرآن مشغول است، فرمود:

نَومٌ عَلى يَقينٍ خيرٌ مِن صَلاةٍ عَلى شَكٍّ.[٢]

[١]. الكافى: ج ١ ص ١٢ ح ١١، المحاسن: ج ١ ص ٣٠٨ ح ٦٠٩.

[٢]. نهج البلاغة: حكمت ٩٧، غرر الحكم: ح ٩٩٥٨، عيون الحكم والمواعظ: ص ٤٩٧ ح ٩١٦٣. نيز، ر. ك: ص ٣٠٦« ريشه‌هاى تندروى».