دانشنامه اميرالمؤمنين بر پايه قرآن، حديث و تاريخ - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ٣٠٥ - على و مباهات به بركندن فتنه تندروى

جريان و خشكانيدن ريشه اين فتنه دانسته و فرموده است:

أنا فَقَأتُ عَينَ الفِتنَةِ، ولَم تَكُن لِيَتَجَرَّأَ عَلَيها غَيري.[١]

من چشم فتنه را درآوردم كه جز من كسى جرئت آن را نداشت.

نبرد با قيافه‌هاى حق به جانب، قاريانى كه زمزمه‌هاى قرآنى زندگى‌شان را فرا گرفته بود و با ظاهرى خداجويانه نداى «لا حُكْمَ إلّا للّه؛ حُكم، تنها از آنِ خداست!» بر زبان داشتند، بسى دشوار بود. آنان شب‌زنده‌دارى مى‌كردند، سر بر زمين مى‌نهادند و سجده‌هاى طولانى به‌جاى مى‌آوردند، پيشانى‌هاى پينه‌بسته داشتند، در انتقادْ هيچ مرزى را رعايت نمى‌كردند و به‌عنوان چهره‌هاى مهم و استوار در راه دين، شُهره بودند؛ امّا اسَفا كه دلى بيمار، انديشه‌اى تُنُك و خِردى كم‌سو داشتند. برخورد با جريان تعمّقْ راستى را با توجّه به آنچه آمد در آن روزگاران جز از على ٧ برنمى‌آمد.

قلع و قمع جريان قاريان، بصيرت و قاطعيت ويژه‌اى لازم داشت و اين كار، تنها از على ٧ برمى‌آمد. چنين است كه امام ٧ در رويارويى با «ناكثين» و «قاسطين» نفرمود اگر من نبودم، ديگرى نمى‌توانست چنين كند؛ امّا در برخورد با فتنه «خوارج» فرمود:

لَم تَكُن لِيَجتَرِئَ عَلَيها أحَدٌ غَيري.

جز من كسى بر آن كار، جرئت نداشت.

لَولا أنا ما قوتِلَ ...

اگر من نبودم، كسى نمى‌توانست نهروانيان را بكشد.

[١]. نهج البلاغة: خطبه ٩٣.