دانشنامه اميرالمؤمنين بر پايه قرآن، حديث و تاريخ - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ٢٩٤ - اعتدال از نگاه دين

اعتدال از نگاه دين‌

اسلام، دين «وسط» است‌[١] و آموزه‌هاى آن سرشار از تأكيد بر اعتدال، جامع‌نگرى، همه سو انديشى و لزوم به دور بودن از افراط ويكسويه‌نگرى است.

پيامبر خدا كه آيين الهى اسلام را برنامه تكامل مادّى و معنوى معرّفى مى‌كرد و بر جامعيت و كمال آن در اشتمال بر مصالح فردى و اجتماعى تأكيد مى‌ورزيد، افراط و يكسويه‌نگرى را بزرگ‌ترين خطر امّت و آيينش تلقّى مى‌كرد و بر اين حقيقت، بارها در طول حيات پربارش تأكيد ورزيد.

آن بزرگوار مى‌فرمود:

لا يَقومُ بِدينِ اللّهِ إلّا مَن حاطَهُ مِن جَميعِ جَوانِبِهِ.[٢]

دين خدا را جز كسى كه از همه سوى بر آن تسلط دارد، نمى‌تواند برپا دارد.

آن حضرت اين باور را داشت و بر آموختن آن به امّت، تلاش مى‌كرد؛ چرا كه تنها تلاش‌هاى كسانى در يارى دين به ثمر مى‌نشيند كه در ديندارى، همه‌سو نگر باشند و در ذهن و زبان و تكامل فردى و اجتماعى همه آموزه‌هاى دين را بنگرند. از اين روى مى‌فرمود:

إنَّ دينَ اللّهِ لَن يَنصُرَهُ إلّا مَن حاطَهُ مِن جَميعِ جَوانِبِهِ.[٣]

دين خدا را جز آن كس كه از همه سو بر آن احاطه دارد، يارى نمى‌رساند.

پيامبر خدا افزون بر آموزه‌هاى زندگى براى هدايت امّت و استوارى آنان در مسير كمال و تحقّق عينى امّت وسط، الگوهايى نيز معرّفى كرد، و بر لزوم تمسّك مسلمانان بر سنّت و عترت تأكيد ورزيد و عترت خويش را چهره‌هاى برجسته اعتدال و حدّ وسط شناسانْد.[٤] امامان : بر اين جايگاه اهل بيت نيز اشاره كرده‌اند و

[١]. بقره، آيه ١٤٣.

[٢]. كنز العمّال: ج ٣ ص ٨٤ ح ٥٦١٢، شرح الأخبار: ج ٢ ص ٣٨٩.

[٣]. الفردوس: ج ١ ص ٢٣٤ ح ٨٩٧، كنز العمّال: ج ١٠ ص ١٧١ ح ٢٨٨٨٦.

[٤]. ر. ك: اهل بيت در قرآن و حديث.