دانشنامه اميرالمؤمنين بر پايه قرآن، حديث و تاريخ - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ٢٩٣ - پژوهشى درباره مارقين و ريشههاى انحراف آنان

درآمد

پژوهشى درباره مارقين و ريشه‌هاى انحراف آنان‌

نبرد نهروان و چگونگى ظهور جريان خوارج، از حوادث عبرت‌انگيز و تنبّه‌آفرين تاريخ اسلام و روزگار حاكميت على ٧ است. چگونگى رفتار آنان، پيشينه ديندارى و ظواهر اسلام‌گرايانه آنان و آن‌گاه رويارويى آنها با مولا ٧ از جمله بحث‌هاى مهم و حسّاس سيره علوى است. دشوارى رويارويى با اين جريان را مى‌توان از اين كلام على ٧ دريافت كه فرمود:

... فَأَنا فَقَأتُ عَينَ الفِتنَةِ، ولَم تَكُن لِيَجتَرِئَ عَلَيها أحَدٌ غَيرى‌[١].[٢]

... من چشم فتنه را درآوردم كه جز من كسى جرئت آن را نداشت.

به راستى چگونه مى‌توان بر روى چهره‌هاى به ظاهر قرآنى با پيشانى‌هايى پينه‌بسته از فراوانى سجود، شمشير كشيد و آنها را از دمِ تيغ گذراند؟

در اين پژوهش بيش از هر چيز بر روان‌شناسى اجتماعى «خوارج» در پرتو اسناد تاريخى و حديثى مى‌پردازيم، و چگونگى شكل‌گيرى انديشه آنان و موضعِ سرسختانه و آميخته به لجاجت و جهالت آنان را در برابر على ٧ از اين منظر مى‌كاويم.

[١]. تفصيل متونى كه اين تحليل را از آنها بركشيديم، در ضمن بحث‌هاى آينده ارائه خواهد شد، جز بعضى موارد كه درباره آنها بحثى نكرده‌ايم و تنها آن‌ها را از منابع، استخراج كرده، در پاورقى آورده‌ايم.

[٢]. نهج البلاغة: خطبه ٩٣.