منع تدوين حديث انگيزه ها و پيامدها - شهرستانى، سيد على؛ مترجم سيد هادي حسيني - الصفحة ٦٩ - عامل سوم؛ ديدگاه ابن قُتَيْبَه و ابن حَجَر

ابن قُتَيْبَه‌[١] و ابن حَجَر[٢] و ديگران‌[٣] بر اين عقيده‌اند كه نهى از نگارش حديث به جهت جهل صحابه به كتابت، روى داد.

ليكن اين ديدگاه در برابر نقد و بررسى دوام نمى‌آورد و با اعتراضات و بر نتافتن‌هاى چندى رو به روست. محمّد عجاج خطيب در رَدّ آن مى‌نويسد:

نمى‌توانيم اين سخن را بپذيريم پس از آنكه مى‌بينيم حدود سى و اندى نويسنده، كتابت وحى را براى پيامبر صلى الله عليه و آله عهده‌دار بودند، و ديگرانى به ديگر امور نوشتارى آن حضرت مى‌پرداختند.

نمى‌توانيم اندك بودن نويسندگان و درست ننويسى آنان را باور كنيم. پس اين عموميت بخشى ابن قتيبه، مستند نمى‌باشد[٤].

و در كتاب السنّة قبل التدوين آمده است:

ما در اين پژوهشمان نمى‌توانيم پذيراى اين انگيزه هاى هميشگى شويم كه نويسندگان- از سر عادت- براى توجيه عدم تدوين مى‌آورند، و نمى‌توانيم با اين سخن آنان موافقت كنيم كه اندك بودن تدوين در عهد پيامبر صلى الله عليه و آله- پيش از هر چيزى- به ندرت بودن وسايل كتابت و كمى كاتبان و نوشتن نادرستشان، بر ميگردد ...

[١] . تأويل مختلف الحديث: ٢٨٧؛ و بنگريد به، توجيه النظر( جزائرى): ١٠.

[٢] . هدى السارى: ٤؛ و بنگريد به، فتح البارى ٣: ٣٤٥.

[٣] . مانند ذهبى در سير اعلام النبلاء ١٨: ٥٤١؛ و در تذكرة الحفّاظ ٣: ١١٨٢، ترجمه ابو الوليد سليمان بن خلف باجى.

[٤] . اصول الحديث وعلومه ومصطلحه: ١٤٦.