منع تدوين حديث انگيزه ها و پيامدها - شهرستانى، سيد على؛ مترجم سيد هادي حسيني - الصفحة ٦٣٨ - امام كاظم عليه السلام

امام كاظم عليه السلام‌

امام موسى بن جعفر عليه السلام همان روش آبا و اجدادش را در تدوين و حفظ مدوّنات آنها- به ويژه كتاب حضرت على عليه السلام- پيمود، ليكن تدوين در عصر آن حضرت به صورت نامه‌هاى سرّى درآمد كه به اصحاب مى‌نوشت و مسائل دينى آنان را از پشت نرده‌هاى آهنين هارون، پاسخ مى‌گفت.

امام كاظم عليه السلام بر اساس بعضى از روايات هفت سال و بر اساس بعضِ ديگر ٢٥ سال در زندان ماند. اين زمان طولانى حبس، به طور طبيعى شيوه مكاتبه را مى‌طلبيد. به همين جهت، امام عليه السلام به مكاتبه با اصحاب پرداخت و به آمدن سرّى بعضى از اصحاب نزد آن حضرت و پاسخ به پرسش‌هاى دينى‌شان بسنده نكرد، على رغم اينكه خطر احتمالِ دستيابى مأموران حكومت به نامه‌ها وجود داشت.

از سوى ديگر، فزونى لهو و فساد و خوش‌گذرانى مادى و فكرى- در حكومت هارون- بسيارى از صالحان و پرهيزكاران را بر آن داشت كه به انزوا پناه آورند و شيوه تصوُّف و بركنارى از مردم را در پيش گيرند كه اين كژراهه‌هاى علمى به سرعت به انحرافات فكرى كشيده شد و افكار خطرناكى را ميان مسلمانان پراكند. اين رويكرد، امام كاظم عليه السلام را واداشت تا اهتمام خويش را در اين قلمرو متمركز كند و معناى زهد حقيقى و شيوه صحيح آن را در مكتب اسلام، روشن سازد. در پرتو اين گونه روشنگرى‌هاى امام عليه السلام بود كه بُشر حافى از شادخوارى و فساد دست كشيد و به مدارج والايى از زهد و تقوا رسيد.

امورى چون درنگ طولانى در زندان، تصحيح انحرافات فكرى و چاره‌جويى براى مذاهب نوپيدا، اندكى، فقه كاظمى را در ور اى پرتوهايى كه بر جوانب مذكور تمركز يافت، پنهان ساخت. با وجود اين جريانات، درمى‌يابيم كه نمونه‌هاى برجسته تدوين از امام كاظم عليه السلام مى‌درخشد جز اينكه از دو امام پيشين كمتر است.