عرفى اى بود كه هنوز با خود داشتند. با وجود چنين رسوبات فكرى، آنان پيامبر صلى الله عليه و آله را رهبرِ كار آزموده‌اى به شمار مى‌آوردند كه امكان خطا و صواب در كارهاى او هست.

از اين رو، آنان به پيامبر اعتراض‌هايى مى‌كردند كه به يك شخص عادى متوجه است! با اينكه خداى سبحان و سنّت نبوى، از چنين افكارى باز مى‌دارد و احاديث زيادى از پيامبر در اين قالب ثابت است؛ مانند:

* ما لكم تَضْرِبون كتابَ الله بعضَه ببعض؟ بهذا هَلَكَ مَن كان قَبْلَكم‌[١]؟!

چرا بعضى از آيات را با دستاويز آيات ديگر به دور مى اندازيد؟ (ناديده مى گيريد؟) با اين شيوه پيشينيانتان هلاك شدند؟!

* أَيُتَلَعَّب بكتاب الله وأنا بينَ أَظْهُرِكم‌[٢]؟!

آيا در حالى كه من هنوز در ميانتان هستم كتاب خدا را بازيچة خود قرار داده ايد؟!

* أبهذا أُمِرْتُم أو بهذا بُعِثْتُم أن تَضْرِبوا كتابَ الله بعضَه ببعض؟! إنّما ضَلَّتِ الأُمَم قبلَكم في مثل هذا! إنّكم لَسْتُم ممّا ههنا في شي‌ء! أُنظروا الذي أُمِرتم به فاعملوا به، والذي نُهيْتُم عنه فَانْتَهوا[٣]؛

آيا به اين امر شده ايد (يا بر اين كار وادار گشته ايد) كه بعضى از آيات كتاب خدا را با دستاويز ايات ديگر ناديده بگيريد؟! امّت‌هاى پيش از شما در نظير اين كار گمراه شدند! شما را چه به اين! بنگريد به چه امر شديد تا به آن عمل كنيد، و از چه چيز نهى شديد تا به آن دست نيازيد.

پيامبر صلى الله عليه و آله احاديث زيادى را براى زدودن اين فهم و جاى‌گزينى بينش ديگرى نسبت به پيامبر و مقام عصمتش، پى افكند؛ چراكه جامعه آن روزگار به پيامبر واقع‌بينانه‌

[١] . مسند احمد ٢: ١٧٨، حديث ٦٦٦٨( و ص ١٨٥، حديث ٦٧٤١)؛ فتح البارى ٩: ١٠٠- ١٠١؛ المعجم الأوسط ٢: ٧٩، حديث ١٣٠٨( و جلد ٣، ص ٢٢٧، حديث ٢٩٩٥).

[٢] . سنن نسائى ٦: ١٤٢، حديث ٣٤٠١( ابن حجر در« فتح البارى ٩: ٣٦٢» آورده است كه راويان اين احاديث ثقه‌اند)؛ المبدع ٧: ٢٦٢.

[٣] . مسند احمد ٢: ١٩٥، حديث ٦٨٤٥؛ السُنّه( ابن ابى عاصم) ١: ١٧٧، حديث ٤٠٦؛ اعتقاد أهل السنّه ٤: ٦٢٧، حديث ١١١٩؛ المعجم الأوسط ٢: ٧٩، حديث ١٣٠٨.