گفتهاند که هر عددی همان وحدت است که دوباره تکرار شده است، مثل اینکه بار دیگر تجلّی کرده است. شیخ میگوید این نظریه نیز نمیتواند معنی داشته باشد. معنی «تکرار» چیست؟ فرض کنید که آمدنی وجود پیدا کند و خوردنی وجود پیدا کند، مسلّما این خوردن تکرار آمدن نیست. اگر آمدنی وجود پیدا کند و بعد آمدن دیگری، یعنی همان شئ بار دیگر پیدا شود، این را «تکرار» میگوییم. پس تکرار به دو چیز قائم است: یکی اینکه حقیقت آن شئ متکرّر حقیقت همان شئ اوّل باشد و [دیگر آنکه] تفاوتش در عدد باشد. آمدن اوّل و آمدن دوم هر دو طبیعت آمدن هستند؛ ولی اینکه این آمدن، این آمدن است و آمدن دیگر آن آمدن، به دلیل این است که این، آمدن اوّل است و آن، آمدن دوّم. پس تکرار با عدد پیدا میشود، یعنی عدد مقوّم تکرار است، نه اینکه عدد با تکرار پیدا شود.

خلاصه بیان شیخ این است که تا ما عدد را اعتبار نکنیم تکرار معنی ندارد. امّا اگر بخواهیم بگوییم با نفس تکرار عدد پیدا میشود، پس خود تکرار چیست؟ شما میگویید وحدت، بعد هم میگویید که ٢ هم وحدتی است، ٣ هم وحدتی است. آیا فرقی بین این وحدت که «اثنان» مینامید و آن وحدت که «ثلاث» مینامید هست یا نیست؟ اگر فرقی نیست و اینها همه وحدت هستند، پس چیزی تکرار نشده. یا شما میگویید فرق ٢ و ٣ و ٤ و ٥ این است که یک چیز است که تکرار شده. در این صورت آن چیز باید خودش چیزی باشد و تکرار چیزی دیگر. تکرار هم غیر از این نیست که مثلًا میگوییم بار دوم، بار سوم. پس اساساً اگر ما بخواهیم بگوییم تکرار چیزی نیست مگر خود همان شئ، دیگر معنی ندارد که در دنیا عددی وجود داشته باشد. این خلاصه بیان شیخ است. بعد این را تشریح میکند و میگوید آیا وحدت مرتبه دوم همان وحدت مرتبه اوّل است که تکرار شده یا غیر آن؟ اگر غیر از آن است پس وحدت منشأ عدد نشده و عدد را به وجود نیاورده است؛ و اگر بگویید این وحدت عین همان وحدت است که دوباره آمده، ملاک این بعدیت چیست؟ چه ملاکی است که یکی را میگوییم اول و دیگری را میگوییم دوم و بعد؟ آیا ملاک بعدیت، زمان است؟ آیا چون دومی در زمان دیگر آمده است دوم است؟ و سومی چون در زمان دیگر آمده سوم است؟ یا نه، این تأخّر، تأخّر ذاتی است؟

اگر بگویید ملاک بعدیت زمان است، میپرسیم آیا آن اوّلی و دومی یک شئ واحد متصل هستند؟ اگر چنین باشد پس همه آنها یک شئ میشوند، چرا بگوییم اول و دوم؟