بعد از او پیدا شده، و اتباع فیثاغورس- که بعدها پیدا شدهاند- افکار خود را با افکار فیثاغورس آمیخته و مخلوط کردهاند. به نظر میرسد مطالبی که در ملل و نحل آمده به همین صورت باشد و آمیختهای از آن افکار باشد.

بررسی و توضیح متن « الملل و النحل » درباره فیثاغورس [١]

ابن منسارخس من أهل سامیا. و کان فی زمان سلیمان النبی ابن داوود علیهما السّلام، قد أخذ الحکمة من معدن النبوة، و هو الحکیم الفاضل ذوالرأی المتین و العقل الرصین، یدّعی أنه شاهد العوالم العلویة بحسّه و حدسه، و بلغ فی الریاضة إلی أن سمع حفیف الفلک و وصل إلی مقام الملک؛ و قال: ما سمعت شیئا قطّ ألذّ من حرکاتها، ولا رأیت شیئا أبهی من صورها و هیئاتها.

مدّعی است که او اهل سامیا بوده. کتابهای دیگر لفظ «ساموس» به کار بردهاند.

این شهر در جنوب ایتالیا بوده است. و نیز مدّعی است که در زمان سلیمان علیه السّلام زندگی میکرده است. معلوم نیست که چنین باشد، میگویند او در قرن ششم قبل از میلاد میزیسته. شاید این قرن با زمان سلیمان یکی باشد. یک نوع مکاشفه برای او ادعا کرده است و از او نقل میکند که من صدای فلک را شنیدم. صحت این نقلها معلوم نیست.

قوله فی الإلهیات: قال: إنّ الباری تعالی واحد لا کالآحاد، و لا یدخل فی العدد، و لا یدرک من جهة العقل ولا من جهة النفس؛ فلا الفکر العقلی یدرکه، و لا المنطق النفسی یصفه، فهو فوق الصفات الروحانیة، غیر مدرک من نحو ذاته، و إنما یدرک بآثاره و صنائعه و أفعاله. و کل عالم من العوالم یدرکه بقدر الآثار الّتی تظهر فیه صنعته، فینعته و یصفه بذلک القدر الذی یخصّه من صنعته. فالموجودات فی العالم الروحانی قد خصّت بآثار خاصّة روحانیة فتنعته من حیث تلک الآثار، و الموجودات فی العالم الجسمانی قد خصّت بآثار خاصّة جسمانیة فتنعته من حیث تلک الآثار. و لا نشک أن هدایة الحیوان مقدرة علی الآثار التی جبل الحیوان علیها، و هدایة الإنسان مقدرة علی الآثار التی فطر الإنسان علیها؛ فکل یصفه من نحو ذاته و یقدّسه عن خصائص صفاته.

[١]. الملل و النحل نوشته محمد عبدالکریم شهرستانی، ج ٢/ ص ٧٤.