نمیدانند و میگویند شیئیت مصداقا اعمّ از موجود است. ولی فلاسفه ما میگویند شیئیت و موجودیت مصداقا متساوقیناند، یعنی کل شئ موجود و کل موجود شئ، ما چیزی نداریم که شئ باشد و موجود نباشد و چیزی نداریم که موجود باشد و شئ نباشد. در مورد «واحد» و «موجود» هم همین حرف را میزنند و میگویند واحد و موجود متساوقین هستند. شیخ میگوید: اشتباه نکنید، نمیخواهیم بگوییم مترادفین هستند، چنانکه بعضی گفتهاند، بلکه متساوقین میباشند. ولی شیخ برای مدعای خود یک دلیلی میآورد که آن دلیل قابل خدشه است؛ میگوید اگر مترادف میبودند کثیر من حیث هو کثیر نباید موجود باشد، چون کثیر من حیث هو کثیر واحد نیست ولی موجود است. این قابل خدشه است، چون کثیر من حیث هو کثیر نه موجود است و نه واحد، نه اینکه کثیر من حیث هو کثیر موجود است و من حیث دیگر واحد است. شیخ قبول دارد که کثیر من حیث هو کثیر هم موجود است و هم واحد، ولی میخواهد ادعا کند که کثیر من حیث هو کثیر، من حیث هو کثیر موجود است و من حیث دیگر واحد است؛ و این سخن درست نیست. کثیر من حیث هو کثیر از این حیث حتی موجود هم نیست. این مطلب چندان احتیاجی به بحث ندارد و بعدها در فلسفه ملاصدرا که بنابر اصالت وجود بوده بیشتر بر این مطلب تأکید شده که وجود و وحدت متساوقیناند.

بحث دیگری هست راجع به اقسام وحدت. تقسیمی که متأخرین کردهاند اگر چه خالی از خدشه نیست ولی باز بهتر از تقسیمی است که شیخ کرده است. تقسیمی که در منظومه به تبع تقسیم اسفار آمده به شکلی است و تقسیم شیخ به شکل دیگر. تقسیم شیخ چندان جامع هم نیست که حالا عرض میکنم. شیخ میگوید (اینها را در باب «واحد» گفته که عین همان را اینجا هم گفته است): واحد یا بالعرض است یا بالذات. در واقع میخواهد بگوید که وحدت یا وحدت حقیقی است یا وحدت مجازی. وحدت بالعرض را به وحدت بالحمل و وحدت بالفعل و وحدت بالاضافه مثال میزند. وحدت بالاضافه یعنی اینکه دو شئ که کثرت حقیقی دارند در یک صفت با یکدیگر اشتراک داشته باشند و از این جهت بگویند ما واحد هستیم، ما دو تا یکی هستیم. این وحدت در اصطلاح عرف و مخصوصا در امور اجتماعی خیلی رایج است.

دو نفر که مثلًا در وطن اشتراک دارند یا در دین یا زبان اشتراک دارند میگویند ما یکی هستیم، همه چون مسلمانیم یکی هستیم، همه چون ایرانی هستیم یکی هستیم، همه چون فارسی زبانیم یکی هستیم، همه چون آسیایی هستیم یکی هستیم؛ در حالی که در اینجا