رویه داشتن و فکر داشتن سبب میشود که شئ ذی غایت مستشعر به غایت خودش باشد یعنی از غایت خودش آگاه باشد. غایت داشتن یک مطلب است، آگاه بودن به غایت مطلب دیگری، مثل اینکه وجود داشتن یک چیز است و آگاه بودن از وجود خود چیز دیگری. حالا آیا اگر یک موجودی از وجود خود آگاه نباشد وجود هم ندارد؟ شئ هم غایت نداشته باشد یک مطلب است و آگاه به غایت داشتن خود نباشد مطلب دیگری است. نقش رویه و فکر این است که موجود شاعر که برایش امکان چند فعل وجود دارد یکی را از میان آنها انتخاب کند. طبایع بی جان همیشه امکان یک فعل را دارند (أن یعمل علی و تیرة واحدة) ولی موجود جاندار و ذی حیات، از گیاه که شروع میشود، کار چند جهته میشود، چند غایته میشود. البته غایت نهایی و اصلی یک چیز است ولی کار چند شعبه پیدا میکند. خصوصیت جاندار- به تعبیری که از ارسطو آمده- این است که «آلی» است یعنی آلات را استخدام میکند. این کلمه «ارگانیسم» که امروز میگویند، ترجمه همان کلمه «آلی» است و اصل یونانی آن هم ظاهرا همان «ارگان» بوده است. در موجودات، از نباتات و حیوانات و خصوصا انسان، هر چه بالاتر بیاید و شعور بیشتر شود امکان فعلهای گوناگون در او بیشتر میشود یعنی مثلًا در آن واحد ده جور کار انجام میدهد و در هر کاری یک غایت دارد. در واقع به انسان که میرسد مثل یک موجودی است که در یک نقطه مرکزی قرار گرفته و خطوط زیادی- شاید نامتناهی- از او به بیرون کشیده شده، این به سوی این غایت و آن به سوی آن غایت ... بر خلاف موجود بیجان که برای او یک غایت بیشتر وجود ندارد و یک خط هم بیشتر میان او و غایت کشیده نشده و وی روی همان خط به سوی غایت خود حرکت میکند. به نباتات که میرسد خطوط بیشتری پیدا میشود، به حیوانات که میرسد بیشتر و به انسان که میرسد خیلی بیشتر. انسان وقتی فکر میکند، راههای مختلفی را در مقابل خود میبیند که هر راهی او را به غایتی میرساند. فکر میکند که این را انتخاب کنم یا آن را؟ بعد با فکر، یکی از آنها را انتخاب میکند. پس نقش فکر انتخاب یک غایت است از میان چند غایت، نه اینکه فکر است که کار را ذی غایت میکند که اگر فکر نبود آن کار غایت نداشت. نه، طبیعت اگر فکر نداشته باشد آگاه به آن غایت نیست و یک غایت را از میان چند غایت انتخاب نمیکند؛ و لذا اینکه میگویند غایت داشتن مساوی است با انتخاب کردن و انتخاب کردن در جایی