مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٣٤٧ - الفصل الرابع فی العلل الاخری العنصریة و الصوریة و الغائیة

الفصل الرابع فی العلل الاخری العنصریة و الصوریة و الغائیة

در ابتدای بحث علل گفتیم که علّت به چهار قسم تقسیم شده است و شیخ گفت علل به یک اعتبار چهار تا و به یک اعتبار پنج تاست و این بحث قبل از این بیان شد؛ و در فصول قبل راجع به علّت فاعلی سخن گفتیم. اکنون به بحث پیرامون علل دیگر یعنی علّت مادّی، علّت صوری و علّت غائی میپردازیم.

تعریف علّت مادّی به معنای اعم: «علّت» به معنای اعم یعنی چیزی که وجود شئ وابسته به آن چیز است (ما یتوقّف علیه وجود الشئ)؛ و «علّت مادی» به معنای اعم یعنی آن چیزی که حامل استعداد شئ است. فلاسفه مشّاء چون معتقدند که هر حادثی در طبیعت، حدوثش موقوف است به اینکه امکان وجودش از قبل وجود داشته باشد ولی امکان و استعداد شئ، قائم بالذات نیست بلکه در یک چیز دیگری وجود دارد و آن چیز است که حامل این استعداد است، چیزی را که محلّ استعداد است اصطلاحا «مادّه» خواندهاند که گاهی بجای «مادّه» کلمه «عنصر» را به کار میبرند.

اقسام علل مادّی: بعد معلوم میشود که ما اقسام متعدّد عنصر داریم. تقسیمبندی شیخ از این قرار است:

١. گاهی یک شئ خودش به تنهایی علّت مادی است برای شئ دیگر.

٢. و یک وقت به ضمیمه شئ دیگر، علّت مادی میشود برای شئ دیگر.