مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٣١٩ - الفصل الاوّل فی أقسام العلل و أحوالها

الفصل الاوّل فی أقسام العلل و أحوالها

شیخ میگوید که علّت و معلول (که مقصود علّیت و معلولیت است) نیز از عوارض «موجود بما هو موجود» است. در اوّل کتاب شفا هم به تفصیل بحث شده است که چه مطالبی متعلّق به فلسفه اولی است و چه مسائلی خارج از آن است، و اثبات شد که یک سلسله مسائلی داریم که آن مسائل در حوزه و قلمرو هیچ علمی- مثل ریاضی و طبیعی و امثال آن- نمیگنجد و بعد اثبات کردند که همین مسائل که از عوارض موضوعات هیچ علمی نیست همه از عوارض «موجود بما هو موجود» است؛ یعنی علمی داریم که از عوارض «موجود بما هو موجود» بحث میکند. بحث «علّت و معلول» نیز از قبیل همین گونه مسائل است و محلّ بحثش در فلسفه اولی است.

یک مسألهای که از زمان ارسطو مرسوم است تقسیم علّت است به چهار علّت:

صوری، مادی، غائی و فاعلی. شیخ بحث خود را از همین جا شروع میکند با اینکه قاعدتا باید تعریفی از «علّیت» و «معلولّیت» میکرد و بعد وارد بحثهای دیگر میشد.

مثلًا حاجی سبزواری در منظومه اوّل «علّت» و «معلول» را تعریف میکند. پس ما اکنون به تعریف «علّت» و «معلول» میپردازیم.

تعریف «علّت» و «معلول»: اگر دو موجود داشته باشیم که یکی از آنها در اصل وجود به دیگری وابسته و نیازمند باشد به طوری که اگر دیگری نباشد آن هم نخواهد