مجموعه آثار ط-صدرا

جلد هفتم

فهرست مطالب

درسهای « اشارات » ، « نجات » ، الهیات « شفا » ( م 7 و 8)

درسهای اشارات

النمط الرابع فی الوجود و علله

بساطت واجب

النمط الثامن

فی البهجة و السعادة

کتاب اشارات

علّت طرح مسأله سعادت

معنی « سعادت »

سعادت و لذّت

سعادت و سرور

رابطه سعادت و قوّه عاقله

سعادت و آرزو

سعادت و رضایت

درجات و مراتب سعادت

عوامل سعادت

ارزش و میزان دخالت عاملها

پیوستگی و ارتباط عاملها

آیا سعادت متغیر است یا ثابت؟

دین و مذهب

ثبات و تغییر عوامل

فرق عاملها و عامل عاملها

آیا سعادت مطلق است یا نسبی؟

آیا انسان برای رسیدن به سعادت نیازمند به راهنماست؟

النمط الثامن فی البهجة و السعادة

1 معنی « مطلق » و « نسبی » و اثبات نسبی بودن خیرات و شرور

2 نسبی بودن خیرات و شرور در مورد قوای مختلف یک فرد و افراد مختلف یک نوع

3 مناط و ملاک اختلاف خیرات و شرور در مورد قوا یا افراد مختلف

4 بین « حق » و « جمیل » فرق است

5 آیا خیرات عقلیه در اشخاص مختلف یا ملتهای مختلف متفاوت است یا نه؟

6 آیا نیل به شکر و مدح و احترام از لذات عقلی است؟

النمط التاسع فی مقامات العارفین

درسهای نجات

فی بیان أقسام الموجود

موضوع فلسفه

« مبدأ اول هر شرح بودن » به چه معناست؟

یک معنای غلط برای « مبدأ اول »

تفسیر اول « مبدأ اول هر شرح »

تفسیر دوم از « مبدأ اول »

تقسیم موجود به جوهر و عرض

« نجات » ملخّص « شفا » نیست

اشاره به بیان « شفا » در برهان بر وجود جوهر

مقصود از « حلول » چیست؟

اشاره ای به رابطه ماده و صورت

اقسام جوهر

اشاره ای به فصل اثبات ماده و بیان ماهیت صورت جسمانی

اقوال در حقیقت مادّه

ماهیت صورت جسمیه

فصل (2) فی اثبات المادة و بیان ماهیة الصورة الجسمیة

کارهای فلسفه

ماهیت صورت جسمیه

داشتن کمّیت معین جزء ماهیت جسم نیست

تفاوت میان کمیت جوهری و کمیت عرضی

جسم طبیعی و جسم تعلیمی

تقریر مدّعای مشّائین

یک تمثیل روشن برای تصور ماده

اثبات وجود ماده اولی

تفاوت میان ماده ثانیه با ماده اولی

فرق میان عدم تعین ماده اولی با سایر عدم تعین ها

اشاره به برهان قوّه و فعل

برهان فصل و وصل

2- اثبات وجود ماده اولی

برهان قوّه و فعل در اثبات وجود ماده اولی

فصل (3) فی أن الصورة الجسمیة مقارنة للمادة فی جمیع الاجسام عموما

اصل تبدیل ماده به انرژی در علم جدید و انطباق آن با بحث فلسفی ماده و صورت

پاره ای سؤالات فلسفی درباره انرژی

تعارض میان مفهوم جدید ماده با مفهوم فلسفی آن

ماده فلسفی هیچگاه از صورت جسمیه جدا نمی شود

فصل (4) فی اثبات التخلخل و التکاثف

دو نوع تخلخل و تکاثف مجازی و حقیقی

برهان حکما بر امکان وقوع تخلخل و تکاثف

سه نظریه راجع به اینکه چرا اشیاء دارای مقادیر معین هستند

نظریه اول

نظریه دوم

نظریه سوم

نتیجه گیری از نظریات فوق

تخلخل و تکاثف در کل عالم طبیعت

فصل (5) فی ترتیب الموجودات

معنای « اولویت به وجود »

اولویت غیر از ترتیب است

مسئله تشکیک در وجود

درسهای الهیات « شفا »

الفصل الأوّل فی ابتداء طلب موضوع الفلسفة الأولی لتتبین إنّیته فی العلوم

اقسام حکمت نظری از نظر ارسطو چهار تاست

روابط فلسفه و علوم

الفصل الثّانی فی تحصیل موضوع هذا العلم

تحقیق در موضوع این علم

الفصل الثالث

فی التامّ و الناقص، و مافوق التمام، و فی الکل، و فی الجمیع

چند اصطلاح

تعریف تکامل

الفصل الاوّل فی الأمور العامّة و کیفیة وجودها

طرح چند مسأله

کلّی طبیعی

وجه تسمیه طبیعی به « کلّی طبیعی »

مسأله اصالت فرد یا اجتماع

مسأله انسانیت اخلاقی

تحقیق در معنای طبیعی

« ماهیت » در مقام تعریف

تقسیم قضایا به اعتبار موضوع

دو اعتبار آلی و استقلالی

دو قسم قضیه طبیعیه

طرح یک اشکال در باب قضیه مهمله

مسأله اعتبارات ماهیت

الفصل الثانی فی کیفیة کون الکلّیة للطّبائع الکلّیة و إتمام القول فی ذلک، و فی الفرق بین الکلّ و الجزء، و الکلّی و الجزئی

اقوال درباره راز کاشفیت وجود ذهنی

کشف راز مسأله علم و آگاهی

مسأله تطابق عوالم وجود

مسأله کلّی

نحوه وجود کلّی طبیعی

نحوه پیدایش کلّی در ذهن

خلاصه بحث کلّی

تفاوت میان کلّی و جزئی، و کلّ و جزء

الفصل الثالث فی الفصل بین الجنس و المادّة

الفصل الرابع فی کیفیة دخول المعانی الخارجة عن الجنس علی طبیعة الجنس

الفصل الخامس فی النوع

الفصل السادس فی تعریف الفصل و تحقیقه

الفصل السابع فی تعریف مناسبة الحدّ والمحدود

الفصل الثامن فی الحدّ

الفصل التاسع فی مناسبة الحدّ و أجزائه

الفصل الاوّل فی أقسام العلل و أحوالها

الفصل الثّانی فی حلّ ما یتشکک به علی ما یذهب إلیه أهل الحقّ من أنّ کل علّة هی مع معلولها، و تحقیق الکلام فی العلّة الفاعلیة

الفصل الثّالث فی مناسبة ما بین العلل الفاعلیة و معلولاتها

مسأله « جعل »

الفصل الرابع فی العلل الاخری العنصریة و الصوریة و الغائیة

الفصل الخامس فی اثبات الغایة و حلّ شکوک قیلت فی إبطالها، و الفرق بین الغایة و بین الضروری و تعریف الوجه الّذی تتقدّم به الغایة علی سائر العلل و الوجه الّذی تتأخّر به

بیان مرحوم شیخ و مرحوم آخوند در مورد « عبث »

فرق میان غایت و خیر

مسأله فعل اخلاقی

بحث دیگر شفقت و رحمت و

جود و خیر، رحمت و شفقت

بخت و اتّفاق

شباهت میان نظریات متکلمین و امروزیها در باب علّیت

تعاریف گوناگون از « اتّفاق »

غایت داشتن طبیعت از نظر فلاسفه، متکلمین و طبیعیون امروز

تقسیم حرکات به قسری و طبعی

ردّ نظر کسانی که اساساً منکر وجود اتفاق بودند

ردّ اقوال قائلین به اتفاق

نظریه ذیمقراطیس

« نظریه انباذقلس »

دلیل دیگر بر نفی غائیت

بحث « اتفاق » از جهت علت غائی

اتفاق در جزئیات است و در امور کلی اتفاق نیست و اقتضای طبیعت است

غایات امور طبیعی خیر و کمال است

تفاوت طبیعت با صنعت

افعال بی رویه هم غایت دارند

غایت داشتن مشروط به شعور نیست

زشتیها نقص و زیادت هستند و هر دو از غایات بالعرض می باشند

هر غایتی غایت لازم ندارد

خلط غایت بالذات با غایت بالعرض

توجیه مسئله ذبول و فساد در طبیعت

الفصل الأوّل فی لواحق الوحدة من الهویة و أقسامها و لواحق الکثرة من الغیریة و الخلاف و أصناف التقابل المعروفة

اقسام وحدت در تقسیم بندی شیخ و متأخرین

تساوق وحدت و وجود

هوهویت و وحدت

نفی هوهویت در فلسفه امروز غرب

حرکت و توجیه ثبات بنا بر اصالت وجود

حرکت و مسأله هوهویت

لواحق وحدت و کثرت

ادامه بحث حرکت و اصل ثبات و هوهویت

ادامه بحث تساوق وجود و وحدت

لواحق وحدت و کثرت

تقابل سلب و ایجاب

تقابل تضاد

موارد نقض خیر و شر

لذت و الم

موافق و مخالف

فضیلت و رذیلت

ادامه بحث تقابل - توضیح تقابل و تضاد

برهان بر عدم اجتماع ضدین

ضدّ واحد

فصل دوم

مثل افلاطونی

برخورد فلاسفه اسلامی با نظریه مثل

ریشه های نظریه مثل قبل از افلاطون

دیدگاه شیخ اشراق نسبت به افلاطون و مثل

مثل افلاطونی

نظر افلاطون درباره « بعد مجرّد از مادّه »

قول به تجرد مبادی تعلیمیه

نظریه فیثاغورس در تعلیمیات

مثل افلاطونی

فیثاغورس و نظریات او

بررسی و توضیح متن « الملل و النحل » درباره فیثاغورس

وحدت در فلسفه فیثاغورس از اینجا بحث وحدت شروع می شود

عدد و معدود در فلسفه فیثاغورس

وقوع کثرت در عالم

طبایع و نفوس در فلسفه فیثاغورس

ترکیب عالم از الحان

انسان، عالم صغیر است و عالم، انسان کبیر

فلسفه عبادات از نظر فیثاغورس

خلقت عقل و نفس و جسم و جرم

علت فنای عالم

ترکیب اشیاء از وحدت و ثنائیه

پیدا شدن عدد از وحدت

مثل افلاطونی

نظریه مثل به معنای انکار واقعیت نیست

برهان اوّل شیخ بر ردّ نظریه مثل

برهان دوم شیخ

الفصل الثالث فی إبطال القول بالتّعلیمیات و المثل

نظریه اوّل در باب انشاء عدد از وحدت

نظریه دوم

نظریه سوم

نقد نظریه تألیف اشیاء از عدد و عدد از وحدت

فرض تکرار وحدت در همه اعداد

فرض تباین وحدتها

فی إبطال القول بالتّعلیمیات و المثل

فهرستها

فهرست آیات قرآن کریم

فهرست احادیث

فهرست اشعار عربی

فهرست اشعار فارسی

فهرست اسامی اشخاص

فهرست اسامی کتب، نشریات، مقالات

مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٢٧٣ - مسأله اعتبارات ماهیت

به عقیده ما این حرف مرحوم آخوند درست نیست؛ قضیه مهمله آنجاست که موضوع، ما ینظر به است.