مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٨٧ - پاره ای سؤالات فلسفی درباره انرژی

صورت است و یک حالت است برای شیء دیگر، و یک شیء دیگر است که به این شکل درآمده است، چون وحدت و کثرت پیدا میکند و آن واحد غیر از کثیر است و این کثیر غیر از واحد است (که بعد هم دچار آنهمه اشکالاتی میشدند که در باب برهان فصل و وصل هست و زحمت میکشیدند که آن اشکالها حل بشود). امّا اگر این نظریه امروزی ثابت بشود راه را آسانتر میکند. ولی آنوقت یک اشکالات دیگری پیدا میشود. آن اشکالات همینهایی است که در اینجا مطرح است که از جاهای خیلی دقیقی است که شیخ مطرح کرده و در کلمات غیر شیخ این مطلب نیست، شاید به ارزش حرف شیخ توجه نکردهاند؛ ولی او خوب به این مطلب توجه کرده است، هم در شفا این را دارد و هم در نجات.

پاره ای سؤالات فلسفی درباره انرژی

در این نظریه جدید میگویند ماده تبدیل میشود به انرژی، ولی راجع به انرژی تحلیل نمیکنند که واقعیت انرژی چیست؛ یعنی تعریف نمیکنند ماهیتش را و در ماهیتش کاوش نمیکنند، همین قدر میگویند که چیزی به نام «انرژی» وجود دارد که جسم حالت ماده بودن خودش را از دست میدهد و به صورت آن درمیآید. ممکن است کسی سؤال کند:

١. پس از آنکه جسم به صورت انرژی درآمد، آیا خود انرژی اجزاء دارد یا ندارد؟

٢. اگر اجزاء دارد، آیا اجزائش یا خودش ابعاد دارد یا ندارد؟

٣. اگر بگوییم خود انرژی ابعاد دارد، باز آن هم خودش ماده است، چون مادهای که تا حالا میگفتیم غیر از شیئی که قابل ابعاد سه گانه باشد نبود. اگر ابعاد دارد پس نوعی از ماده به نوعی از ماده تبدیل شده است، نه اینکه ماده به غیر ماده تبدیل شده است؛ چون مادهای که تا حالا میگفتیم- یعنی مادهای که آنها میگفتند- همان ماده شیخ اشراقی است یعنی شیئی که جرمیت دارد و قابل ابعاد سه گانه است.

٤. اگر بگوییم نه، انرژی خودش ابعاد ندارد، یعنی چون ماده نیست پس ابعاد ندارد.

٥. آیا نقل و انتقال دارد یا ندارد؟ نقل و انتقال که مسلّم دارد. در انرژی همواره