از آنچه گفته شد معلوم شد که هر یک از زهد و عبادت اگر با معرفت ترکیب شوند روح و معنی آنها فرق میکند. اینجا یک سؤال پیش میآید و آن اینکه ترکیب زهد و عبادت آیا تغییری در معنی اینها ایجاد میکند یا نه؟ جواب آن است که: نه، زهد عابد با زهد غیر عابد فرق ندارد و همچنین عبادت زاهد با عبادت غیر او فرق ندارد.

اشارة: لمّا لم یکن الانسان بحیث یستقل وحده بامر نفسه الا بمشارکة آخر من بنی جنسه و بمعارضة و معاوضة تجریان بینهما یفرغ کل واحد منهما لصاحبه عن مهم لو تولّاه بنفسه لازدحم علی الواحد کثیر و کان یتعسر ان امکن، وجب ان یکون بین الناس معاملة و عدل یحفظه شرع یفرضه شارع متمیز باستحقاق الطاعة لاختصاصه بآیات تدل علی انها من عند ربه و وجب ان یکون للمحسن و المسیء جزاء من عند القدیر الخبیر فوجب معرفة المجازی و الشارع، و مع المعرفة سبب حافظ للمعرفة ففرضت علیهم العبادة المذکرة للمعبود و کرّرت علیهم لیستحفظ التذکیر بالتکریر حتی استمرّت الدعوة الی العدل المقیم لحیاة النوع، ثم زید لمستعملها بعد النفع العظیم فی الدنیا الاجر الجزیل فی الاخری، ثم زید للعارفین من مستعملیها المنفعة التی خصّوا بها فیما هم مولّون وجوههم شطره. فانظر الی الحکمة ثم الی الرحمة ثم النعمة تلحظ جنابا تبهرک عجائبه ثم أقم و استقم.

چون انسان اینطور نیست که بتواند به تنهایی امر زندگی خود را اداره کند مگر با شرکت سایر افراد نوع خود و به اینکه بینشان یک نوع همکاری و مبادله بوده باشد، هر کدام کاری را به عهده بگیرند و تقسیم کار بشود زیرا اگر همه کارها را بنا شود یک نفر به عهده بگیرد لازم میآید که یک نفر کارهای زیادی را متحمل گردد و این اگر فرضا ممکن هم باشد دشوار است، از این رو لازم است که در میان مردم داد و ستد باشد، و این داد و ستد بر مبنای عدالت بوده باشد، و عدالت را قانونی مقرر کرده باشد، و آن قانون را شارع و مقنّنی تعیین کرده باشد، و آن شارع از میان دیگران امتیاز داشته باشد به استحقاق اطاعت به واسطه اینکه آیات و علاماتی با خود داشته باشد بر اینکه از جانب خداست، و لازم است که نیکوکار و بدکار (مطیع و متمرّد) هر کدام در نزد خدای قادر دانا جزا داشته باشند؛ از این رو شناسایی آن کس که قانون به دست اوست و مجازات در دست اوست لازم آمد و این شناسایی احتیاج دارد به موجب و سببی که آن را حفظ کند؛ از این رو عبادت که به یادآورنده معبود است فرض گشت و این عبادت به صورت مکرر مقرر شده است تا تذکر معبود با تکرار عبادت نگهداری شود تا آنکه دعوت به سوی عدالت که حیات نوع انسان بسته به اوست استمرار پیدا کند. سپس اضافه بر این، برای عمل کنندگان علاوه بر نفع بزرگ دنیا اجر جزیل آخرت مقرر شد، و برای عارفان علاوه بر همه اینها