اصول فقه شيعه - فاضل لنكرانى، محمد - الصفحة ٤٩٨ - ثمره فقهى بحث در ارتباط با طهارات سه گانه

آخر وقت صبر كند، اگر عذرش زايل نشد، نوبت به تيمم مى‌رسد. بنابراين تيمم بعد از وقت هم احكام خاصى دارد تا چه رسد به تيمم قبل از وقت.

تقسيم چهارم: واجب اصلى و تبعى‌ [١]

يكى از تقسيماتى كه براى واجب مطرح شده، تقسيم به اصلى و تبعى است. آيا تقسيم واجب به اصلى و تبعى مربوط به مقام اثبات است يا مربوط به مقام ثبوت؟ صاحب فصول رحمه الله‌ معتقد است اين تقسيم مربوط به مقام دلالت و اثبات و مفاد دليل است. ولى‌ مرحوم آخوند عقيده دارد اين تقسيم مربوط به مقام ثبوت است و قبل از اينكه واجبْ مفاد دليل واقع شود، اين تقسيم مطرح است. كلام صاحب فصول رحمه الله: ايشان براساس مبناى خود، واجب اصلى و تبعى را اين‌گونه تعريف مى‌كند: واجب اصلى: واجبى است كه ما وجوب آن را از راه دليل و خطاب مستقل استفاده كرده باشيم. ايشان مى‌فرمايد: البته تصور نشود كه مراد ما از خطاب، خصوص دليل لفظى است بلكه مقصود ما از خطاب، عبارت از دليل است خواه اين دليل مستقل، دليل‌

[١]- مرحوم آخوند اين تقسيم را بعد از امر چهارم ذكر كرده‌اند و درحقيقت، امر چهارم را در ضمن مباحث تقسيمات واجب مطرح كرده‌اند. حضرت استاد «دام ظلّه» نيز- با توجه به اينكه مباحث خود را بر ترتيب كفاية الاصول مطرح كرده‌اند- از مرحوم آخوند تبعيت كردند ولى اشاره فرمودند كه گويا مرحوم آخوند اين مطلب را فراموش كرده و پس از اتمام امر چهارم متذكر آن شده‌اند. درهرصورت ما براى انسجام بيشتر كتاب، اين تقسيم را قبل از امر چهارم مطرح كرديم.