اصول فقه شيعه - فاضل لنكرانى، محمد - الصفحة ٤٨٣ - راه حلّ دوم

هم مأمور به به امر ضمنى هستند ولى ما امر ضمنى را- حتى در ارتباط با اجزاء- مصحح عباديت نمى‌دانيم، چه رسد به شرايط. سؤال: پس عباديت اجزاء از چه طريقى حاصل مى‌شود؟ جواب: از راه امر متعلّق به مجموع، زيرا امر متعلّق به مجموع، هم داعويت به‌سوى مجموع دارد و هم مى‌گويد: «تمام مقصد، عبارت از همين مجموع است و غير از آن نيست». به‌عبارت روشن‌تر: كسانى كه در تعلّق امر به مركّبْ مسأله انبساط را- حتّى در باب اجزاء هم- قبول ندارند و مى‌گويند: «ركوع، متعلّق بعض الامر نيست»، براى تصحيح عباديت ركوع مى‌گويند: تعلّق امر به مجموع، كافى است كه همه اجزاء اين مجموع اتّصاف به عباديت پيدا كند. [١] به‌نظر مى‌رسد پاسخ حضرت امام خمينى رحمه الله به مرحوم نائينى پاسخ خوبى است.

راه حلّ سوّم: [٢]

اين راه تقريباً شبيه راهى است كه مرحوم نائينى مطرح كردند، ولى با يك فرق. مرحوم نائينى در ارتباط با انبساط و تبعّض امر، قائل به توسعه شده و فرمودند:

«امر، همان‌طور كه نسبت به اجزاء انبساط و تبعّض پيدا مى‌كند، نسبت به شرايط هم انبساط و تبعّض پيدا كرده و هر شرطى به تنهايى متعلّق بعض الامر قرار مى‌گيرد، در نتيجه امر متعلّق به شرايط، همان امر نفسى متعلّق به مأمور به است و عباديت شرايط را درست مى‌كند». راه سوّم از نظر نتيجه تقريباً مانند راه مرحوم نائينى است ولى از نظر توسعه‌

[١]- مناهج الوصول إلى علم الاصول، ج ١، ص ٣٨٥- ٣٨٦؛ معتمد الاصول، ج ١، ص ٧٣- ٧٧ و تهذيب الاصول، ج ١، ص ٢٥٣- ٢٥٥

[٢]- يادآورى: بحث در مورد اشكالى بود كه نسبت به عباديت طهارات سه‌گانه مطرح شده بود كه ما تاكنون براى حلّ اشكال، دو راه حل مطرح كرديم: يكى راه حلّ مرحوم عراقى و ديگرى راه حلّ مرحوم نائينى. و هر دو راه مورد مناقشه قرار گرفت.