اصول فقه شيعه - فاضل لنكرانى، محمد - الصفحة ٤٦٤ - تحقيق در مورد ثواب و عقاب و بررسى كلام مرحوم آخوند

ملتزم شده و بدون اين كه مجبور به چنين التزامى باشد، تفضّلًا چيزى را جعل مى‌كند.

و يا در جانب مخالفت آن مى‌گويد: «اگر اين دستور مرا مخالفت كردى فلان عقوبت را نسبت به تو انجام مى‌دهم». در اين موارد كه پاى جعل در ميان است، مسئله تابع جعل مولا مى‌شود. هرجا مولا ثوابى جعل كرد، آن ثواب مترتّب مى‌شود و هرجا عقابى جعل كرد، آن عقاب مترتّب مى‌شود و اين جعل، اختصاصى به واجبات نفسيه ندارد بلكه شامل واجبات غيريه هم مى‌شود. بر اين اساس، روايات وارده در مورد ثواب قدم‌هايى كه به‌سوى حج يا زيارت امام حسين عليه السلام برداشته مى‌شود پاسخ داده مى‌شود. يعنى مى‌گوييم: «خود مولا يك چنين ثواب‌هايى را در مورد اين واجبات غيريه مطرح كرده است». شارع مقدّس همان‌طور كه در مقابل بسيارى از واجبات نفسيه، جعل ثواب كرده، در مقابل بسيارى از واجبات غيريه هم جعل ثواب كرده است. البته اين دليل نمى‌شود كه اگر مولا در مقابل بعضى از واجبات غيريه، ثوابى را جعل كرده است، بايد در ارتباط با همه واجبات غيريه، جعل ثواب كند. همان‌طور كه اگر بر بعضى از واجبات نفسيه ثوابى را مترتّب كرد، ملازم با اين نيست كه حتماً بايد براى واجبات نفسيه ديگر هم جعل ثواب كند. ٢- اگر مسأله جعل مولا را كنار بزنيم، [١] اين سؤال مطرح مى‌شود كه آيا چه دليلى بر استحقاق ثواب در مقابل واجبات نفسيه وجود دارد؟ [٢] مولايى كه مالك به تمام معناى انسان است ملكيت او هم به نحو حقيقى است. اصل وجود را به انسان عنايت كرده و به دنبال آن نعمت‌هاى زيادى در اختيار او قرار داده به‌گونه‌اى كه (وَ إن تَعُدّوا نِعْمَةَ اللَّهِ لا تُحْصُوها) [٣]، حال اين خدا به انسان دستور داده كه در هر شبانه‌روز، بايد هفده ركعت نماز بخوانى. چه كسى گفته: ما در مقابل انجام اين عمل استحقاق‌

[١]- و فرض ما هم اين است كه مسأله تجسّم اعمال در كار نيست.

[٢]- و در اين فرض، كارى به واجبات غيريه هم نداريم.

[٣]- النحل: ١٨.