همچنين مشكلات ديگرى نيز كه در اين زمينه مطرح بود، با اين معنا حل خواهد شد. اشكال اوّل‌ اين بود كه اگر عباديت طهارات سه‌گانه به‌واسطه امر نفسى استحبابى باشد، چنين امرى در مورد تيمم وجود ندارد. پاسخ‌ اين است كه در باب تيمّم هم چنين امرى داريم ولى دايره آن محدود است. در باب وضو دايره استحباب نفسى وسيع است. وضو به‌طور كلّى استحباب نفسى دارد، چه انسان محدث باشد يا محدث نباشد. غسل هم استحباب نفسى دارد، اگرچه دايره‌اش به اندازه وضو وسيع نيست، بلكه داراى موارد خاصى است. [١] امّا استحباب تيمّم، موارد نادرى دارد كه آن‌هم به‌عنوان بدل از وضو- با تمكن از آب- استحباب دارد. مثلًا مستحب است انسان براى خوابيدن وضو بگيرد و اگر نخواست وضو بگيرد مى‌تواند به‌جاى وضو تيمم كند اگرچه تمكّن از آب هم دارد. امّا در غير اين‌گونه موارد اگر كسى بخواهد تيمم كند، چنين تيممى استحباب نفسى ندارد. از اينجا روشن مى‌شود كه لازمه عباديت يك شى‌ء اين نيست كه به‌طور مطلق و در جميع حالات عباديت داشته باشد بلكه ممكن است چيزى در حالتى عباديت داشته باشد و در حالت ديگر فاقد عنوان عباديت باشد. وقتى ما عباديت را از شارع مى‌گيريم، شارع ممكن است به ما بگويد: «تيمم در جايى كه مقدّميت براى نماز دارد- و يا در موارد نادر ديگرى مثل تيمم بدل از وضو براى خواب- جنبه عباديت و مقرّبيت دارد، امّا در غير اين موارد جنبه عباديت ندارد، [٢] ولى عباديت وضو داراى توسعه است». چنين چيزى تفكيك در معناى عبادت نيست و اشكال و استحاله‌اى در مورد آن وجود

[١]- و هركدام از آنها عنوان خاصى را در ارتباط با زمان يا مكان يا بعضى از خصوصيات ديگر دارد امّا استحباب وضو در ارتباط با هيچ‌چيز ديگر نيست. نفس وضو در جميع حالات و يا جميع شرايط، داراى استحباب نفسى است.

[٢]- مثلًا بنا بر قول به عدم جواز بدار، چنانچه انسان در اوّل وقت عذرى داشته باشد نمى‌تواند تيمم كرده و نماز بخواند بلكه بايد علم يا اطمينان داشته باشد كه عذر او مستوعب وقت است. بنابراين اگر با نبودن چنين علم و اطمينانى، در اوّل وقت تيمم كند، تيمّم او مشروع نبوده و جنبه عبادت و مقرّبيت ندارد.