اصول فقه شيعه - فاضل لنكرانى، محمد - الصفحة ٣٥٨ - تحقيق در ارتباط با واجب معلّق

در ماه شعبان اراده روزه ماه رمضان را دارد ولى مرادش عبارت از روزه ماه رمضان است كه مقيّد به ماه رمضان مى‌باشد. در اراده تشريعيه‌ هم همين‌طور است: ١- گاهى مرادِ انسان امرى حالى و فعلى است مثل اينكه مولا به عبدش مى‌گويد: «سافر الآن». ٢- گاهى مراد، امرى استقبالى است، مثل اينكه مولا به عبدش مى‌گويد: «سافر غداً». در اينجا اگرچه ايجاب الآن صادر شده است ولى مرادْ امرى استقبالى است و كسى نمى‌تواند بگويد: «مولا الآن نمى‌تواند دستورى نسبت به فردا صادر كند و اگر هم خواست چنين كارى انجام دهد بايد به‌صورت واجب مشروط باشد، مثل اينكه بگويد:

«إن جاءك زيد فأكرمه» تا بعث و تحريك، بعد از تحقّق شرط، تحقّق پيدا كند». ما وجداناً مانعى از اين نمى‌بينيم كه مولا الزام فعلى به نحو واجب مطلق داشته باشد كه مراد آن امرى استقبالى باشد. اگر مولايى به عبدش بگويد: «يك ساعت ديگر به بازار رفته و گوشت خريدارى كن»، آيا معنايش اين است كه الآن ايجابى نيست و اين به‌صورت واجب مشروط است؟ اگر واجب مشروط باشد، در واجب مشروط كه تحصيل شرطش لازم نيست. وقتى واجبِ مطلق شد آيا معنايش غير از اين است كه تكليفْ الآن تحقّق دارد ولى واجب داراى قيد «يك ساعت ديگر» است؟ در نتيجه مسأله امكان واجب معلّق، چه در ارتباط با اراده تكوينيه و چه در ارتباط با اراده تشريعيه جاى ترديد نيست. رحمه الله مرحوم محقّق اصفهانى از جمله كسانى است كه قائل به استحاله واجب معلّق شده‌اند. كلام ايشان در حاشيه كفايه داراى دو بخش است: يك بخش آن مربوط به اراده‌