اصول فقه شيعه - فاضل لنكرانى، محمد - الصفحة ٢٠٧ - جهت اوّل آيا تقسيم مقدّمه به داخليه و خارجيه صحيح است؟

تعبير ما: «در وحدت اعتباريه كه شارع ملاحظه كرده»- هيچ نقشى ندارند ولى در عين حال ارتباط با مركّب دارند، به‌گونه‌اى كه آن مركّب نمى‌تواند بدون اين‌ها تحقّق پيدا كند و مانعى ندارد كه چيزى دخالت در ماهيت يك شى‌ء نداشته باشد ولى تحقّق آن شى‌ء بدون آن چيز امكان نداشته باشد. مثلًا «نصب نردبان» دخالتى در ماهيت «بودن بر پشت بام» ندارد ولى اگر بخواهد «بودن بر پشت بام» در خارج تحقّق پيدا كند، بدون «نصب نردبان» امكان ندارد. اشكال: مقدّميت مقدّمات خارجيه مورد قبول است ولى مقدّميت مقدّمات داخليه مورد قبول نيست، چون در مقدّمه دو خصوصيت معتبر است كه هيچ‌يك از اين دو در مقدّمات داخليه وجود ندارد: خصوصيت اوّل اين است كه وقتى گفته مى‌شود: «فلان شى‌ء به‌عنوان مقدّمه براى شى‌ء ديگر است» معنايش اين است كه مقدّمه و ذى المقدّمه دو وجود هستند و بين آنها مغايرت مطرح است. خصوصيت دوّم اين است كه از نفس عنوان مقدّمه استفاده مى‌شود كه مقدّمه تقدّم زمانى بر ذى المقدّمه دارد. مقدّمه يعنى چيزى كه انسان آن را قبل از مأمور به ايجاد مى‌كند. در مورد «نصب نردبان» نسبت به «بودن بر پشت‌بام» هر دو خصوصيت وجود دارد، ولى اجزاء مأمور به را نمى‌توان به‌عنوان مقدّمه دانست زيرا اجزاء مأمور به نه مغايرتى با مأمور به دارند و نه تقدّم زمانى نسبت به آن دارند. بر اساس اين اشكال، اصل تقسيم مقدّمه به داخليه و خارجيه باطل مى‌شود. جواب: مرحوم آخوند در پاسخ اين اشكال فرموده است: درست است كه بين مقدّمه و ذى المقدّمه مغايرت وجود دارد ولى تغايرى كه در اينجا مطرح است لازم نيست تغاير حقيقى و وجودى- يعنى دو وجود جداى از هم- باشد. توضيح: تغايرى كه بين «نصب نردبان» و «بودن بر پشت‌بام» تحقّق دارد، تغاير حقيقى است ولى لازم نيست در مورد هر مقدّمه و ذى‌المقدّمه‌اى اين نوع تغاير وجود