مطلع انوار - حسینی طهرانی، سیّد محمّد حسین - الصفحة ٤١٤ - رسال&#١٧٢٨ دولت اسلام

استعمال لفظ دین در قرآن به معنای نظام کامل حاکم و محکوم و قانونوجزا

ولی در بسیاری از آیات قرآن کریم دیده می‌شود که این کلمه به همان معنای جامع و شامل خود که حاوی نظام حیاتی است بدون ملاحظۀ هیچ‌یک از خصوصیّات حاکم و محکوم و قانون و پاداش استعمال شده است.

منظور از لفظ دین در این آیات، نظام زندگی است که انسان بدان اذعان نموده و در آن نظام سلطه و قدرتی برای موجودی می‌بیند و خود را مطیع او قرار می‌دهد و در زندگی خود به حدود و قوانین و دستورات آن مرکز قدرت اعتقاد نموده و از آن احکام پیروی می‌کند و امیدوار است در صورت اطاعت، به نتیجه و بهرۀ مثبت و جزای نیکو نائل گردد؛ و در صورت مخالفت و تمرّد، گرفتار و مورد مؤاخذه واقع می‌شود.

در آیات زیر کلمۀ دین برای این معنای کامل و شامل استعمال شده است:

١. (إِنَّ الدِّينَ عِنْدَ اللَّهِ الْإِسْلَامُ).[١]

«به‌درستی‌که حقّاً دستور و نظام کامل حیاتی در نزد پروردگار منحصر در دین اسلام است.»

٢. (وَمَنْ يَبْتَغِ غَيْرَ الْإِسْلَامِ دِينًا فَلَنْ يُقْبَلَ مِنْهُ وَهُوَ فِي الْآخِرَةِ مِنَ الْخَاسِرِينَ).[٢]

«و هر کسی که جز نظام کلّی اسلام برای خود نظام حاکمیّت و دینی بجوید، از او پذیرفته نخواهد شد و در آخرت از زیانکاران خواهد بود.»

٣. (قَاتِلُوا الَّذِينَ لَا يُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَلَا بِالْيَوْمِ الْآخِرِ وَلَا يُحَرِّمُونَ مَا حَرَّمَ اللَّهُ وَرَسُولُهُ وَلَا يَدِينُونَ دِينَ الْحَقِّ مِنَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ حَتَّى يُعْطُوا الْجِزْيَةَ عَنْ يَدٍ وَهُمْ صَاغِرُونَ).[٣]

[١]. سوره آل‌عمران (٣) آیه ١٩.

[٢]. سوره آل‌عمران (٣) آیه ٨٥.

[٣]. سوره توبه (٩) آیه ٢٩.