مطلع انوار - حسینی طهرانی، سیّد محمّد حسین - الصفحة ٤٠٩ - رسال&#١٧٢٨ دولت اسلام

با دقّت در آنچه ذکر شد معلوم می‌شود که کلمۀ دین در تمام این آیات با آنکه دلالت بر نظام کامل دستگاه بین حاکم و محکوم می‌نماید؛ در عین حال از طرفی نظر خاص به خصوصِ محلّ تمرکز قدرت و سلطه، و از طرف دیگر به تسلیم و اطاعت و عبودیّت در مقابل این سلطه دارد.

و مراد به اخلاص دین برای خدا آن است که انسان حاضر نشود کسی غیر از خدا به او فرمان دهد و مستقلاًّ یا غیر مستقل در تحت حکم و امر غیر خدا درآید، بلکه در هرحال باید اطاعت و فرمانبری خود را مختصّ ذات خدا قرار دهد.

و امّا اطاعت از روابط و وسایلی که در تحت مشیّت و ارادۀ خداست، منافاتی با اطاعت خدا ندارد؛ اطاعت از پیمبران و اولیای دین چون به امر خداست، در حدود اطاعت خداست؛ اطاعت فرزند از پدر و مادر، و اطاعت بنده و غلام از مولای خود اگر در مجرا و حدود دستورات الهیّه باشد می‌توان آن را عین اطاعت از خدا دانست.

و امّا اگر از این حدود خارج شود یا آنکه کسی مستقلاًّ بدون لحاظ رابطه، فردی از بزرگان و اولیا را اطاعت کند آن اطاعت و خضوع، اطاعت از خدا نبوده و عین شرک خواهد بود.

اگر اجیری در حدود مقرّرات عقد اجاره نسبت به کسی خود را اجیر کند، مثلاً کارگری اجیر پیمانکار گردد، چنانچه این عقد اجاره از نقطه نظر موازین شرعیّه با حفظ اجرت و مدّت عمل، صحیح باشد در تمام این مدّت بر اجیر واجب است از پیمانکار فرمان ببرد؛ ولی این فرمانبرداری چون طبق عقد اجارۀ صحیحه به امضای شرع رسیده و رسول خدا و قانون خدا آن را واجب الاجراء دانستهاست، عین اطاعت از خدا می‌باشد.

این قاعدۀ کلّیه را می‌توان در تمام شئون حکومت‌های بشری ملاحظه نمود. چنانچه اساس حکومت‌ها‌ و دستورات الهیّه و قوانین متّبعۀ آسمانی بودهباشد و برای اجرای اوامر خدا در روی زمین و بسط عدالت اجتماعی در میان مردم تشکیل