مطلع انوار - حسینی طهرانی، سیّد محمّد حسین - الصفحة ٤٠٥ - رسال&#١٧٢٨ دولت اسلام

اطاعت خویش درآورده و قانونی برای آنها جعل نموده که در صورت پذیرش یا تخلّف، به اجر و مزد یا به مکافات خود برسند.

لفظ دین به همین معنی ـیعنی یک سلسله نظام امر و فرمان و قانون و پاداشـ قبل از اسلام در لغت عرب استعمال می‌شده است؛ لیکن چون تصوّر اعراب در این امور واضح و آشکار نبود، و نظام اجتماع و زندگی آنان بسیط و از بهره‌های فراوان زندگی و حیات وسیع انسانی ـاعمّ از جسمی و روحیـ نصیبی نداشتند، آن‌طور که باید نمی‌توانستند لفظ دین را در این سلسله نظامِ مرتبط و به‌هم ‌پیوسته استعمال کنند و خصوصیات این معنی را در محاورات خود ملحوظ دارند؛ غالباً استعمالات آنها در این زمینه مشوب به ابهام و نارسایی و خفگی معنی بود.

اسلام که شامل یک نظام بسیار گسترده و دامنه‌داری است، برای معرّفی نظام حاکمیّت و محکومیّت و قانون و پاداش، لفظ دین را به کار برد.

قرآن مجید غالباً از دین گفتگو می‌کند؛ در این دفتر الهی همیشه و همه‌جا لفظ دین را برای همین نظام که قائم بر چهار رکن اساسی: قانون و قانون‌گذار و افراد مطیع قانون و جزا در مقابل اطاعت یا تخلّف از قانون است، استعمال کرده است. لکن در بعضی از آیات هیچ‌یک از این چهار معنی بخصوصه مورد نظر نیست بلکه مورد کاربرد این لفظ، تمام دستگاه نظام است؛ و در بعضی از آیات یکی از این معانی بخصوصه مورد نظر است و آیه در مقام بیان و شرح خصوص آن جهت است، با وجودی که اجمالاً تمام این نظام را به ذهن می‌آورد؛ و در برخی از آیات دو جهت ملاحظه شده است.

استعمال لفظ دین در قرآن کریم

در آیاتی که در قرآن کریم ذکری از اخلاص به میان آورده است و دستور داده که باید مسلمانان دین خود را برای خدا خالص کنند، منظور از دین در آنها