[١]* اسلامی تنظیم گردد، تا مردم بتوانند از عمر خود استفادۀ سرشار بنمایند. چون این ساعت فعلی ایران ظهرکوک است، و مردم براساس مبدأ نیمۀ شب و ظهر، امور خود را تنظیم مى‌دهند؛ بنابراین نه مقدار شب آنها معلوم است نه مقدار روز.

شب که تاریک است، برای استراحت و سکونت است؛ و روز که روشن است، برای بیداری و فعالیت و حرکت. أطبّاء مى‌گویند: بیداری و فعالیت در شب مضر است، و خواب و آرامش در روز نیز برای آدمی ضرر دارد. بنابراین شرع اقدس اسلام که احکامش براساس فطرت است، احکامش را روی ساعات شب برای استراحت و عبادت در تاریکى، و روی ساعت روز برای دنبال کار رفتن و در تکاپوی معاش بودن در روشنی قرار داده است.

اوّل شبانه روز از ابتدای شب شروع مى‌شود؛ و ساعات شب یکی پس از دیگری را طی مى‌کند؛ و در هر ساعت وظیفه‌ای مقرّر فرموده است.

در آیه ٩٦ از سوره انعام (٦) داریم: (فَالِقُ الْإِصْبَاحِ وَجَعَلَ اللَّيْلَ سَكَنًا)، و در آیه ٦١ از سوره غافر (٤٠) داریم: (اللَّهُ الَّذِي جَعَلَ لَكُمُ اللَّيْلَ لِتَسْكُنُوا فِيهِ وَالنَّهَارَ مُبْصِرًا)، و در آیه ٨٦ از سوره نمل (٢٧) داریم: (أَلَمْ يَرَوْا أَنَّا جَعَلْنَا اللَّيْلَ لِيَسْكُنُوا فِيهِ وَالنَّهَارَ مُبْصِرًا)، و در آیه ١٠ و ١١ از سوره نَبَأ (٧٨) داریم: (وَجَعَلْنَا اللَّيْلَ لِبَاسًا * وَجَعَلْنَا النَّهَارَ مَعَاشًا).

از نماز مغرب و عشاء، و تعشّی و خوابیدن در اوائل شب، و استراحت تامّ بدن، و سپس بیداری در اوائل طلوع فجر، و به‌دنبال آن وقت و زمان مشخّص بین‌ الطّلوعین را تا طلوع خورشید. و از آنجا به بعد که ساعات روز شروع مى‌شود، برای قیام به امور مهمّات از کشت و زرع و صنعت و تجارت و سفر و رسیدگی به امور اجتماعی و غیرها تا وقت ضُحی که آفتاب بر فراز آسمان آمده و روشنی شدّت نموده، و تقریباً در موقع تابستان که دو ساعت به ظهر مانده است، در این حال خواب قیلوله را مستحبّ نموده؛ و تا وقت زوال شمس نماز ظهر، و بعد از گذشتن دو برابر مقدار سایۀ شاخص که تقریباً نیمۀ زمان میان ظهر و غروب است، نماز عصر را مقرّر فرموده است. و هم‌چنین برای این ساعاتِ باقى، از صلۀ ارحام و تربیت اولاد و انس با عیالات، و تتمّه کسب را در صورت لزوم، تا زمانی که خورشید در زیر افق پنهان شود؛ که وقت نماز مغرب است و اوّل زمان شب شروع مى‌شود.

بنابراین اوّلاً: همیشه شب مقدّم بر روز است. شب جمعه یعنی شب قبل از روز جمعه، نه شب بعد از آن؛ چون دخول ماه با رؤیت هلال است و رؤیت حتماً در اوّل شب پس از اختفاء شمس باید صورت گیرد. *