[١]* و ثانیاً: باید ساعت را غروب‌کوک نمود؛ یعنی در وقت غروب آفتاب آن را سر ساعت ١٢ قرار داد، و عقربه‌های آن را رویهم نهاد. بنابراین هر ساعتی که بگذرد، مى‌دانیم چقدر از شب ما سپری شده است. ساعت ٢ یعنی دو ساعت از شب گذشته، و ساعت پنج یعنی پنج ساعت از شب گذشته؛ و طلوع فجر که متغیّر است و در این زمان مثلاً ٩ ساعت از شب گذشته است، یعنی نه ساعت از شب گذشته است.

طلوع آفتاب نیز متغیّر است؛ چون مقدار بین‌الطّلوعین به مقدار ثمُن () مقدار روز است، بنابراین در تابستان‌ها در نواحی که ما زیست مى‌کنیم، ما‌بین‌الطّلوعین به حدود دو ساعت مى‌رسد، و در زمستان‌ها تا یک ساعت و ربع تقلیل مى‌یابد. و در این وقت، مسلمان بیدار است و مشغول عبادت و یا قرائت قرآن، و یا مطالعه و رسیدگی و تنظیم امور منزل. در حدود ساعت اوّل طلوع آفتاب دنبال کار مى‌رود؛ چه تاجر و چه صنعت‌کار و چه پزشک و چه محصّل و چه زارع و دامدار، در آن وقتِ مساعد و هوای لطیف حتّی در تابستان به راحتی ساعاتی را در حدود شش ساعت کار مى‌کند.

و در وقتی که آفتاب به وقت ضُحی رسیده و گرم شده و فعالیت مشکل است، دست برمى‌دارد... تا ظهر و عصر، و سپس ساعات را طىّ مى‌کند تا روز تمام شود.

فایدۀ این تنظیم ساعات آن است که: انسان از وقت خود استفاده مى‌کند، و ساعات کار را طبق حال خود در آرامش و خوبی سپری مى‌نماید، و انسان مى‌داند چقدر از روز باقی مانده است و وظیفه‌ای را که امروز به عهده دارد چگونه ترتیب دهد [که] تا غروب آفتاب پایان یابد؛ زیرا که در صبح اگر چشم به ساعت بیندازد و ببیند مثلاً ساعت ١١ است، یعنی ١٣ ساعت به غروب مانده است، و یا اگر در عصر ببیند ساعت ١١ است، یعنی یک ساعت به غروب مانده است.

در این‌صورت به آسانی مردم مقدار روز خود را مى‌یابند و مى‌دانند چقدر از روزشان باقی مانده است؛ چون منتها روز ساعت ١٢ است. به خلاف شب، که دانستن مقدار بقیّۀ آن لازم نیست؛ زیرا شب برای خوابیدن و استراحت کردن است و در شب انسان باید بداند چقدر از شب گذشته است و چقدر خوابیده و آرامش نموده است. بنابراین، چون بنا به ساعت غروب‌کوک مبدأ شب معلوم است، به مجرّد رؤیت ساعت، مقدار گذشت شب معلوم است، و چون مقدار پایان روز معلوم است، به مجرّد رؤیت ساعت مقدار باقی‌مانده از آن، که برای حرکت و فعالیت است معلوم است.

در این‌صورت گرچه انسان نیز مى‌تواند از مقدار باقی‌مانده از شب و یا از مقدار گذشته از روز، با توجّه کوتاهى، مقدارش را به‌دست آورد؛ ولیکن این فایده‌ای به حال او ندارد. عمده در روز دانستن آن است که: چقدر از روز مانده است، و ما وظائف محوّلۀ خود را باید در این مقدار بجای آوریم؛ نه چقدر گذشته است، آن به درد ما چه مى‌خورد؟ و نیز در شب آنچه برای ما مفید *