مطلع انوار - حسینی طهرانی، سیّد محمّد حسین - الصفحة ٤٣٠ - شورا و مشروطیّت در سلطنت اسلامیّه

حضرت فرمود: ”رأی، رأی شماست.“

سعد صلح‌نامه را از میان برد و گفت: ”هرچه می‌خواهند بر ما سخت بگیرند!“

گرچه این مشورت با سعد بن عباده و سعد بن معاذ انجام گرفت ولی این دو، نمایندگان أوس و خَزْرَج بودند که اکثریّت مسلمانان را تشکیل می‌دادند.»[١]

[تنبیه الأمّة و تنزیه الملّة] صفحه ٨٣:

«خوب است کلامی را که در همین‌اوقات بعض ایرانیان مقیمین اسلامبول در طیّ ابلاغات شفاهیّه که از لسان حضرات مشیخه إسلامیّه، به نجف اشرف به حضرت آیةالله آقای آخوند ملاّ محمّد کاظم خراسانی ـدام ظلّهـ [عرضه داشته‌اند]، در این مقام ذکر، و این فصل را ختم دهیم. در طیّ بیانات مفصّله‌ای که در لزوم اهتمام در تشیید این اساس سعادت از لسان آن خیرخواه بزرگ اسلام نوشته بود، این عبارت بود:

”این سیل عظیم [بنای] تمدّن بشری که از بلاد غرب به سمت ممالک اسلامیّه سرازیر است، اگر ماها رؤسای اسلام جلوگیری نکنیم و تمدّن اسلام را کاملاً به موقع اجرا نگذاریم، اساس مسلمانی تدریجاً از آثار آن سیل عظیم محو و نابود خواهد بود.“ ـانتهی.

ببین تفاوت ره از کجاست تا به کجا! این مرد بزرگ در مقام حفظ اسلام با اینکه بحمد‌الله تعالی استقلال دولت علّیۀ عثمانی هنوز کاملاً محفوظ است، مع‌هذا عواقب را ملتفت، و در حفظ اسلام چنین عاقبت‌اندیشی می‌فرماید، و اقامۀ این اساس سعادت را از روی بداهتِ مأخوذ بودنش از کتاب و سنّت، اجرای تمدّن اسلام می‌شمارد.»

[١]. تاریخ الطبری, ج ٢, ص ٥٧٣.