مقامع الفضل - البهباني، الشيخ محمد علي - الصفحة ١٣١ - جواب
و ابن خلّكان شافعى در ترجمۀ ابراهيم بن يحيى ذكر كرده است كه:
«فرما» به فتح فاء و راء، شهرى است عظيم كه در زمان ابراهيم عمدۀ شهرهاى مصر بود، و از جملۀ قراى آن، قريهاى است كه آن را «امّ العرب» مىگفتند، و هاجر مادر اسماعيل از اهل آن قريه بود، و از غرايب اتفاقات است كه:
اسماعيل ابو العرب مادرش امّ العرب است [١].
پس حق تعالى به اسماعيل از زنش رعله بنت مضاض بن عمرو جرهمى؛ دوازده فرزند كرامت فرمود، و از آن جمله نابت، و قيدار، و قطور [٢] بودند [٣]، و چون عمر اسماعيل به يكصد و سى رسيد وفات يافت و در حجر مدفون گرديد [٤].
و بعد از اسماعيل؛ نابت متولّى كعبه گرديد، و از او و قيدار اولاد بسيار به هم رسيد، و چون ثابت وفات يافت، مضاض جدّ مادرى او متولّى كعبه گشت، و بر اولاد اسماعيل و تمام جرهم پادشاهى كرد، و در «قعيقعان» به دو قاف و عين بىنقطه كه موضعى است در اعالى مكّه نشست و جماعت عمالقه در
- ابراهيم (عليه السلام) در زمان نبوّتش؛ در منطقۀ شامات مىزيسته و از آنجا چند بار به مكّه رفت و آمد نموده است، و با توجه به اينكه زبان مردم شامات سريانى بوده (تاج العروس: ١/ ١٣) ظاهرا زبان حضرت ابراهيم (عليه السلام) سريانى بوده نه عبرانى، و اللّه العالم.
[١] وفيات الاعيان: ١/ ٦١ و ٦٢.
[٢] لازم به يادآورى است كه: در كتاب اخبار مكّه: ١/ ٨٦ و مروج الذهب: ٢/ ٤٩ و سيره ابن هشام:
١/ ٥ «يطور» ذكر شده است، در كامل ابن اثير: ١/ ١٢٥ «قطورا» ناميده است و در تاريخ ابن خلدون: ٢/ ٤٦ «بطور» آمده است. امّا در پاورقى اخبار مكّه: ١/ ٨٦ آمده است كه: در نسخه ب «قطور» و در تاريخ طبرى «و طور» و در سيره ابن هشام «تطورا» مىباشد. و در پاورقى سيره ابن هشام: ١/ ٥ آمده است كه: در نسخه م «تطورا» و در تاريخ طبرى «طور» و در انساب العرب «قطور» مىباشد.
[٣] سيره ابن هشام: ١/ ٥، مروج الذهب: ٢/ ٤٩، اخبار مكّه: ١/ ٨١ و ٨٦.
[٤] علل الشرائع: ١/ ٣٨ حديث ١.