است، با آنكه كلمۀ «الحمد»؛ يا چهار حرف است، يا پنج حرف، على الاختلاف، و بيان احتمالات آن است كه: لام تعريف در آن يا از براى جنس است، يا استغراق، يا عهد ذهنى، يا عهد خارجى، يا قدر مشترك ميان هر دو دو، يا هر سه سه، يا ميان هر چهار، و اين چهارده احتمال است [١].

و «حمد» يا مصدر معلوم است، يا مصدر مجهول به معنى ستايش كردن، يا شدن، يا حاصل احد مصدرين است، يعنى ستايش كه از ستايش كردن يا شدن به هم رسيده باشد مانند وجود به معنى هستى كه از بودن و يافت شدن به هم مىرسد، يا به معنى فاعل است يا به معنى مفعول، يعنى: حامد و محمود، يا به معنى قدر مشترك است ميان هر دو دو، يا هر سه سه، يا هر چهار چهار، يا هر پنج پنج، يا شش، و اين چهل احتمال است [٢]، و به ضرب اوّل در اين؛ پانصد

[١] لازم به يادآورى است كه: طبق قاعده پانزده احتمال است كه تصوير پانزده صورت به اين شرح است: ١- «لام» از براى جنس باشد. ٢- از براى استغراق. ٣- از براى عهد ذهنى. ٤- از براى عهد خارجى. ٥- قدر مشترك ميان جنس و استغراق. ٦- قدر مشترك ميان جنس و عهد ذهنى. ٧- قدر مشترك ميان جنس و عهد خارجى. ٨- قدر مشترك ميان استغراق و عهد ذهنى. ٩- قدر مشترك ميان استغراق و عهد خارجى. ١٠- قدر مشترك ميان عهد ذهنى و عهد خارجى. ١١- قدر مشترك ميان جنس، استغراق و عهد ذهنى. ١٢- قدر مشترك ميان جنس، استغراق و عهد خارجى. ١٣- قدر مشترك ميان جنس، عهد ذهنى و عهد خارجى. ١٤- قدر مشترك ميان استغراق، عهد ذهنى و عهد خارجى. ١٥- قدر مشترك ميان جنس، استغراق، عهد ذهنى و عهد خارجى.

[٢] لازم به توضيح است كه: طبق محاسبه؛ شصت و سه احتمال متصوّر است كه به شرح زير است:

«حمد» يا مصدر معلوم است، يا مصدر مجهول، يا حاصل مصدر معلوم است، يا حاصل مصدر مجهول، يا به معنى فاعل، يا به معنى مفعول، اينها شش احتمال است. و اگر قدر مشترك بين دو تا از اين معانى باشد؛ پانزده احتمال متصوّر است كه مىشود ٢١ صورت. و اگر قدر مشترك بين سه معانى باشد؛ بيست احتمال متصوّر است كه جمعا ٤١ صورت مىگردد. و اگر قدر مشترك ميان چهار معنى باشد؛ پانزده احتمال متصوّر است كه جمعا ٥٦ صورت مىشود. و اگر قدر مشترك ميان پنج معنى باشد؛ شش احتمال متصوّر است كه ٦٢ صورت مىشود. و يك صورت قدر مشترك ميان هر شش معنى است كه مجموعا ٦٣ صورت محتمل است.