مقامع الفضل - البهباني، الشيخ محمد علي - الصفحة ١١٤ - جواب
و صاحب «قاموس» رسالهاى در ضبط اسامى مكّه نوشته، از آن جمله است «مكّه»، و اين اشهر اسماء اوست، و «بكّة» به فتح موحّدة و تشديد الكاف، و «بلدة» و «امّ القرى» و «بلد الأمين» و «قرية النمل» و «امّ رحم» بضمّ راء، و «امّ الرحمة» و «صلاح» بفتح صاد و كسر حاء بر وزن قطام و «مقدّسة» و «قادس» و «ناسّة» به نون و سين مهملۀ مشدّدة، و «نسّاسة» به نون و تشديد سين اوّل، و «باسّة» بموحده و سين مشدّده، و «حاطمة» بحاء و طاء مهملتين و «عرس» بمهملات و ضم اولى و «كوثى» و «امّ كوثى» بضمّ كاف و سكون واو قبل از مثلثه، و «راس» و «فاران» بفاء و راء و «وادى» و «حرم» و «عرش» بمهملتين قبل از معجمة و «مرّة» بفتح ميم و تشديد راء و «طيته» بفتح مهمله و سكون تحتيّه و فتح فوقيه و «معاد» و «نسيء» [١].
و مشهور آن است كه: مكّه به «ميم و باء» به يك معنى است، و «ميم و باء» گاهى بدل از همديگر مىشوند، مثل لازم و لازب [٢].
و زهري و زيد بن اسلم گفتهاند كه: [مكّه] به «ميم» مجموع حرم است، و [بكّه] به «باء» همين مسجد الحرام است [٣].
و بعضى گفتهاند كه: به «ميم» مجموع شهر است و به «باء» مخصوص است به خانۀ مبارك و محل طواف [٤]، و بعضى مخصوص به خانه مىدانند [٥]، و بعضى به «باء» را تمام ما بين دو كوه مىدانند ٦، و بعضى به «ميم» را مخصوص ذى طوى مىدانند ٧، و بعضى «رأس» را اسم كوهى در مكّه
[١] اين كتاب را نيافتيم، مراجعه شود به اخبار مكّه: ١/ ٢٨١ و ٢٨٢.
[٢] احكام السلطانية: ٢٧٨، معجم البلدان: ٥/ ١٨١.
[٣] احكام السلطانية: ٢٧٩.
[٤] مجمع البيان: ٢/ ١٤٧ (جزء ٤).
[٥] ٥ و ٦ اخبار مكّه: ١/ ٢٨١.
[٦] ٧ اخبار مكّه: ١/ ٢٨٢، معجم البلدان: ١/ ٤٧٥.