مقامع الفضل - البهباني، الشيخ محمد علي - الصفحة ٤٤٩ - جواب
را خواجه نصير مشهور بعد از فتح بغداد كشت و در شطّ انداخت، اينها اصلى دارد يا نه؟ و مشهور ميان سنّيان آن است كه مذهب شيعيان و رافضيان از مخترعات حسن كاشى است كه پادشاهان صفويّه آن را رواج دادند چه معنى دارد؟ و آيا ناصبى- دشمن مرتضى على (عليه السلام)- را سنّيان خوب مىدانند و روايتش را قبول مىكنند يا نه؟
جواب:
اما ملّا جامى، پس ظاهرا سنّى ناصبى صوفى است، زيرا كه مذهب و احوال گذشتگان بر متأخّران ظاهر نمىشود مگر از شهرت و شياع و معروفيّت در ارباع [١] و اصقاع [٢]، يا به شهادت مؤلّفات و مصنّفات مشهور ايشان، يا شهادت و حكم ثقات و عدول فريقان به آن، و با تعارض؛ رجوع به ترجيح ميان جارح و معدّل- چنانكه در كتب اصوليه است- لازم و اخذ به اظهر و ارجح متحتّم است، و آنچه در باب ملّا عبد الرحمن جامى- مشهور- معروف است و مشهور، و بر السنه مذكور، و در مؤلّفاتش مثل «نفحات» و غيره مسطور است، خصوصا از گفتگوئى كه در مرض الموت با بعضى از شاگردان شيعيان خود نموده همان است كه گفتيم و اين شعر نيز از او است: شعر.
سگ كاشى به از اكابر قم * * * با وجود اينكه سگ به از كاشى است
و جمعى از مهرۀ فنّ و ثقات طرفين بر آن شهادت دادهاند و حكم فرمودهاند مثل فاضل متبحّر قاضى نور اللّه تسترى (رحمه اللّه) كه در «مجالس المؤمنين» از فاضل قاضى مير حسين ميبدى شافعى- شارح ديوان مرتضوى- نقل كرده در طعن او چنين گفته:
آن امام به حق ولى خدا * * * اسد اللّه غالبش نامى
دو كس او را به جان بيازردند * * * يكى از ابلهى ديگر خامى
[١] يعنى: عالم و چهار گوشه جهان (فرهنگ معين: ١/ ١٨٩).
[٢] يعنى: بخشها و ناحيهها (فرهنگ معين: ١/ ٢٩٣).