٢٨٠١. امام على ٧ آن گاه كه مالك اشتر را به استاندارى و كارهاى مصر گماشت، در عهدنامه‌اى خطاب به وى: به نام خداوند بخشنده مهربان. اين فرمانى است از بنده خدا على، امير مؤمنان به مالك بن حارث اشتر، در عهدنامه او، آن گاه كه وى را به استاندارى مصر گماشت، براى جمع‌آورى خراج و ماليات مصر و جهاد با دشمنش و اصلاح كارهاى مردمش و آبادسازى شهرهايش.

او را فرمان داد به تقواى الهى و برگزيدن طاعت او و پيروى از آنچه خداوند در كتابش به آن فرمان داده است، از واجبات و مستحبّاتى كه هيچ‌كس جز با پيروى از آنها سعادتمند نمى‌شود و جز با انكار و تباه ساختن آنها بدبخت نمى‌گردد [و به او فرمان داد] كه با دست و دل و زبانش خدا را يارى‌كند؛ چرا كه خداوند، عهده‌دار يارى كسى است كه يارى‌اش كند. همانا او نيرومند و شكست‌ناپذير است.

و به او فرمان داد كه در برابر تمايلات نفس، خودشكنى كند، كه نفس، بسيار به بدى فرمان مى‌دهد، مگر آن كه پروردگارم ترحّم كند، كه پروردگارم آمرزنده و مهربان است‌[٢]، و «اين‌كه در شبهه ها به كتاب خدا تكيه كند، كه در آن روشنگرى هر چيزى آمده است و هدايت و رحمت براى گروهى است كه ايمان آورند، و اين‌كه در پى رضاى الهى باشد و پيرامون خشم الهى نگردد و بر نافرمانى خدا اصرار نداشته باشد؛ چرا كه جز به درگاه خود او، پناهگاهى از [عذاب‌] او نيست».

پس بدان اى مالك كه من تو را به سرزمينى فرستادم كه پيش از تو زمامدارانى دادگر و ستمگر بر آن حكومت كرده‌اند و مردم در كارهاى تو همان‌گونه مى‌نگرند كه تو در كار زمامداران پيشين مى‌نگريستى و درباره تو همانى را مى‌گويند (و قضاوت مى‌كنند) كه تو درباره آنان مى‌گفتى. تنها از راه آنچه خداوند بر زبان بندگانش جارى مى‌سازد مى‌توان صالحان را شناخت. پس محبوب‌ترين ذخيره‌ها در نظر تو ذخيره عمل صالح باشد، «با اعتدال و ميانه‌روى در آنچه جمع مى‌كنى و به امور مردم مى‌پردازى». پس بر خواسته دلت مسلّط باش و نفس خود را از آنچه برايت حلال نيست، بخيلانه نگه‌دار، كه بخل بر خويشتن، انصاف درباره آن است در آنچه دوست دارد يا ناخرسند است.

[١] پيمان نامه امام به مالك اشتر، در نهج البلاغة و تحف العقول و دعائم الإسلام، با عنوانى ديگر آمده است. و چون متن تحف العقول كامل‌تر و منظّم‌تر بود، آن را بر دو مصدر ديگر ترجيح داديم و افزونى آن را با گيومه مشخّص كرده‌ايم كه اين، علاوه بر آيات قرآن كريم است كه در داخل گيومه قرار گرفته‌اند.

[٢] اشاره دارد به آيه ٥٣ سوره يوسف.