دانشنامه اميرالمؤمنين بر پايه قرآن، حديث و تاريخ - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ٢١١ - (١) ١ تضاد خواستها

(١) ١. تضادّ خواست‌ها

نخستين دليل فاصله گرفتن مردم از امام على ٧، تفاوت بنيادين دو گونه نگاه به حكومت بود. به واقع، اين دو نگاه، تضادّى اصولى در انگيزه‌ها و هدف‌ها داشت.

بخش عظيمى از مردمِ شركت كننده در خيزش عليه عثمان (بويژه شمارى از نقش‌آفرينان آن حركت، مانند طلحه و زبير)، در پى باز گرداندن جامعه به سيره و سنّت نبوى نبودند. آنان، براى حاكميت يافتن ارزش‌هاى اصيل اسلامى، شمشير نمى‌زدند. انحصارطلبى‌هاى حزبى و تصميم‌گيرى‌هاى قبيله‌اى بنى اميّه در حكومت كه از مجراىِ حكومت عثمان شكل مى‌گرفت، آنان را به ستوه آورده بود. براى آنها هدف از برچيدن بساط عثمان و بيعت با على ٧، به واقع، گشودن اين گره و حلّ اين مشكل بود؛ گرچه در شعار، چيز ديگرى مى‌گفتند.

امّا امام على ٧ بعد از آن همه اصرار مردمان و انكار و تن زدن‌هاى او، زمام خلافت را به دست گرفت، تا مگر حقّى را بازستاند و جامعه را به سيره و سنّت نبوى باز گرداند و ارزش‌هاى اصيل اسلامى فراموش شده در اجتماع را زنده گرداند و در تمام زمينه‌هاى ادارى، فرهنگى، اقتصادى، اجتماعى و قضايى، اصلاحات را بگستراند. او از جمله، در يكى از آغازين خطابه‌هاى خود، چشم‌انداز اين دگرسانى را بازگفته است.