دانشنامه اميرالمؤمنين بر پايه قرآن، حديث و تاريخ - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ٢١٨ - درد گزارىها، اتمام حجت براى همگان

آيا در چنين فضايى اصلاحات اساسى و دگرسانى‌هاى بنيادى و بازگرداندن جامعه به سنّت نبوى، امكان‌پذير است؟ چنين‌است كه امام ٧ در اين‌سخن، پس‌از مقدمه، به‌اصل سخن باز مى‌گردد و با صراحت، از بدعت‌ها مى‌گويد و بخشى از بدعت‌هاى روا داشته شده بر سنّت را گزارش مى‌كند و از آنچه زمامداران پيشين، چونان ميراثى براى مردم وا نهاده‌اند، دردمندانه پرده برمى‌گيرد، با تأكيد بر اين‌كه ديگر از او كارى‌ساخته نيست؛ چرا كه اگر بر اين دگرگونى فرهنگى پاى نبندد و مبارزه با انحرافات فرهنگى را ادامه دهد، سپاه، پراكنده خواهد شد و او تنها خواهد ماند؛ تنهاىِ تنها. كلام دردگذارانه امام را بنگريد:

ولَو حَمَلتُ النّاسَ عَلى تَركِها وحَوَّلتُها إلى مَواضِعِها وإلى ما كانَت في عَهدِ رَسولِ اللّهِ ٦ لَتَفَرَّقَ عَنّي جُندي حَتّى أبقى وَحدي أو قَليلٌ مِن شيعَتي.[١]

اگر مردم را به كنار گذاردن سنّتشان وا دارم و سنّت‌ها را به جايگاه نخستين و آن گونه كه در زمان پيامبر خدا بود، تغيير دهم، سپاهم پراكنده شود و تنها مانم يا با گروهى اندك از پيروانم.

درد گزارى‌ها، اتمام حجّت براى همگان‌

آنچه را امام ٧ به اجمال در صحرا براى كميل بن زياد بيان كرد، يعنى خيانت نخبگان و پيروى توده‌ها، و آنچه را در اين مورد در مجلس خاصّى كه جمعى از مقرّبان و پيروان مخلص را در برداشت بيان فرمود، ديگر بار در يك سخنرانى طولانى در ماه‌هاى آخر حكومت خود به صورت مفصّل در برابر همه مردم بازگفت و بدين گونه، حجّت را بر همگان تمام كرد.

امام ٧ در اين سخنرانى كه به «خطبه قاصعه»[٢] معروف شده و پس از جنگ‌

[١] ر. ك: ج ٣ ص ٥٧٤ ح ١٣٤٩.

[٢] نهج البلاغة: خطبه ١٩٢.