دانشنامه اميرالمؤمنين بر پايه قرآن، حديث و تاريخ - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ٢٢١ - هشدار به عوام

بحث اخلاقى و سياسى بسى مهمّى در تعامل اجتماعى پرداخته و از آزمون‌هاى دشوار الهى براى پرورش انسان‌ها سخن مى‌گويد و تأكيد مى‌كند كه مصائب و دشوارى‌هاى گونه‌گون زندگى، در جهت سازندگى معنوى انسان و پاكسازى او از رذايل اخلاقى، بويژه خودخواهى و كبر و برترى‌جويى است، بدان گونه كه خداوند متعال، نماز، روزه و زكات را براى چنين هدفى تشريع كرده است.

آن‌گاه، امام ٧ مردمان را به نگريستن به تاريخ و تأمّل در حوادث و عبرت‌آموزى از سرنوشت انقلاب‌هاى دينىِ پيش از اسلام فرا مى‌خواند، تا چگونگى فرجام آنها را دريابند و نقش اختلاف و تفرقه را در به شكست انجاميدن دعوت‌ها بازشناسند، تا مبادا برترى‌جويى‌ها و خودخواهى‌هاى نخبگان و خواص، و پيروى‌هاى ناآگاهانه عوام، حكومت اسلامى را به سرنوشت انقلاب‌هاى پيشين دچار سازد.

امام ٧ در اين بخش از سخن، با صراحتْ اعلام خطر مى‌كند و با كلامى روشن، بر خواص و عوام، حجّت را تمام مى‌كند:

ألا و انَّكُم قَد نَقَضتُم أيدِيَكُم مِن حَبلِ الطّاعَةِ، وثَلمتُم حِصنَ اللّهِ المَضروبَ عَلَيكُم بِأَحكامِ الجاهِلِيَّةِ، ... وَاعلَموا أنَّكُم صِرتُم بَعدَ الهِجرَةِ أعراباً و بَعدَ المُوالاةِ أحزاباً، ما تَتَعَلَّقونَ مِن الإِسلامِ إلا بِإسمِهِ ولا تَعرِفونَ مِنَ الايمانِ إلّا رَسمَهُ ... ألا وإنّكم قد قَطَعْتُم قيدَ الإسلامْ وعطّلتُم حدودَه و أمتُّم أحكامَه.[١]

همانا شما رشته فرمانبردارى را از دست‌ها بُريديد و با داورى‌هاى دوران جاهليت، در دژ خداوندى كه پيرامونتان بود، رخنه كرديد ... و بدانيد كه شما پس از هجرت، به خوى باديه‌نشينى بازگشتيد و پس از پيوند دوستى، دسته دسته شديد. با اسلام، جز به نام آن، بستگى نداريد و از ايمان، جز نشان آن را نمى‌شناسيد ... بدانيد كه شما رشته اسلام را گسستيد. حدود آن را تعطيل كرديد و احكام آن را ميرانديد.

[١] نهج البلاغة: خطبه ١٩٢.