دانشنامه اميرالمؤمنين بر پايه قرآن، حديث و تاريخ - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ٣٣٣ - ٣ امام، مكلف است شهادت را انتخاب كند

مى‌گردد.

روايتى از امام رضا ٧ نقل شده كه بنا بر يك احتمال مى‌تواند مؤيّد اين پاسخ باشد:

حسن بن جهم گويد: به حضرت رضا ٧ گفتم: امير مؤمنان، قاتل خود و شبى را كه در آن به شهادت مى‌رسد و جايى را كه در آن كشته مى‌شود، مى‌دانست و سخن آن حضرت وقتى صيحه اردك‌ها را در خانه شنيد كه: «صيحه كنندگانى‌اند كه در پى آنها نوحه‌گران‌اند» و سخن ام كلثوم به آن حضرت كه: «كاش نماز را امشب داخل خانه بخوانى و به ديگرى دستور دهى كه با مردم نماز بخواند» و امتناع آن حضرت، و ورود و خروج مكرّر او در آن شب بدون سلاح، در حالى كه مى‌دانست ابن ملجم ملعون او را با شمشير مى‌كشد، همه اينها از دلايلى است كه آن حضرت نمى‌بايست خود را در معرض قرار مى‌داد.

ايشان فرمود:

«ذلِكَ كانَ، ولكِنَّهُ خُيِّرَ في تِلكَ اللَّيلَةِ لِتَمضِيَ مَقاديرُ اللّهِ عَزَّوجَلَّ؛

اينها بود؛ ولى آن حضرت در آن شبْ مخيّر شده بود كه تقدير خداى متعال را محقّق سازد».[١]

در برخى از نسخه‌هاى مصدر اين حديث، به جاى كلمه «خُير (مخير شده بود)» «حُيّر (متحيّر شده بود)» آمده است. بنابراين، احتمال سخن امام ٧، به‌روشنى دلالت دارد كه براى امام ٧ در آن لحظه حالتى پيش آمد كه تكليفى براى پيشگيرى از قتل خود نداشت تا تقدير الهى جريان يابد.

٣. امام، مكلّف است شهادت را انتخاب كند

بى‌ترديد، تقدير شهادت براى امام ٧ براساس حكمت بالغه الهى است و مصالح ملزمه‌اى دارد كه بايد تحقق پيدا كند. از اين‌رو، امام ٧ نه تنها نبايد از آن پيشگيرى نمايد؛ بلكه با اين‌كه دقيقا مى‌داند چگونه شهيد مى‌شود، بايد شهادت را انتخاب‌

[١] الكافى: ج ١ ص ٢٥٩ ح ٤، بحار الأنوار: ج ٤٢ ص ٢٤٦ ح ٤٧.