مطلع انوار - حسینی طهرانی، سیّد محمّد حسین - الصفحة ٣٧ - راجع به عصبیّت مذهبی علمای عامّه و تحریف اخبار و حذف مواردی را که بر ضرر آنان بوده

مِن کتاب محمّد بن جریر الطبری و هو تاریخه الکبیر، فإنّه أوثَقُ ما رأیناه فی ذلک و أبعَدُ من المطاعِن عن الشُّبَه فی کبار الأُمّة.“

شنیدنی است آنچه را که بعض از مورّخین ضبط کرده‌اند بر دیگران ناگوار آمده و بر آنان ایراد می‌گیرند؛ مثلاً ابن‌حجر در کتاب تطهیر اللسان که در فضیلت و تقدیس معاویه تألیف کرده و در حاشیۀ صواعق او به چاپ رسیده، گفتگو را در اطراف کارهای صحابه جایز ندانسته، مبادا نقصی به دستگاه خلفا وارد آید! آنگاه درد دل باز کرده و در صفحه ٩٤ گوید:

”و قد عَلِمتَ ممّا قدّمتُه فی معنی الإمساک من ذلک أنّ عدم الإمساک إمّا أن یکون واجبًا، لا سیّما مع وَلوع العوامِ به و مع تَآلیفَ صدرَت من بعض المحدّثین کابن قُتَیبة، مع جلالته القاضیةِ بأنّه کان ینبغی أن لا یذکُر تلک الظَّواهرَ. فإنْ أبَیٰ إلّا ذکَرَها، فلْیتبیَّن جریانَها علی قواعد أهل السُّنَّة حتّی لایتمسَّک مُبتَدِعٌ أو جاهلٌ بها.“

شعرانی در یواقیت و جواهر، جلد ٢، صفحه ٢٢٦ گوید: ”و لا التفاتَ إلی ما یذکره بعضُ أهل السِّیَر فإنّ ذلک لا یصحّ، و إنْ صحّ فله تأویلٌ صحیح.“

یکی از تأویل‌های صحیح آنکه می‌گوید: معاویه در جنگ با علی و کشتن عمّار و ریختن خون آن همه مسلمان مجتهد و مأجور بود! چنان‌که در بخش ١، صفحه ٤٩ گذشت.

ارباب مطابع در طبع و نویسندگان در استنساخ کتاب‌ها، به رسوایی بدتری برخاسته، پاره‌ای مطالب را افزوده یا حذف و یا تحریف کرده‌اند؛ مثلاً طبری حدیث انذار را در تاریخ خود نقل کرده چنان‌که در آغاز بخش اوّل گذشت، و نیز این حدیث را همین طبری در تفسیر خود ذیل آیۀ: (وَأَنْذِرْ عَشِيرَتَكَ الْأَقْرَبِينَ)[١] نقل

[١]. سوره شعراء (٢٦) آیه ٢١٤.