مطلع انوار - حسینی طهرانی، سیّد محمّد حسین - الصفحة ٣٦ - راجع به عصبیّت مذهبی علمای عامّه و تحریف اخبار و حذف مواردی را که بر ضرر آنان بوده

[١]

و نیز طبری در تاریخ، جلد ٣، صفحه ٣٦١ ضمن محاصرۀ عثمان پس از نقل روایاتی گوید: ”و أمّا الواقدیّ فإنّه ذکر فی سبب مسیر المِصریِّین إلی عثمان و نُزولهم ذاخُشُب أمورًا کثیرةً، منها ما تقدَّم ذکره و منها ما أعرضْتُ عن ذکره کراهةً منّی ذکرَه لبشاعته.“

و نیز ابن‌اثیر در کامل، جلد ٣، صفحه ٨٢ گوید: ”قد ذکرنا سبب مسیر النّاس إلی قتل عثمان و قد ترکنا کثیرًا من الأسباب الّتی جعَلها النّاسُ ذریعةً إلی قتله لِعِلَلٍ دَعَت إلی ذلک.“

و نیز طبری در تاریخ، جلد ٣، صفحه ٣٣٧ بعضی اخبار ابوذر ـ علیه الرحمة ـ و گفتگویش را با معاویه و عثمان و اسباب انتقال او را از شام به مدینه و از آنجا به ربذه نقل کرده و در آخر گوید: ”و أمّا الآخرون فإنّهم روَوا فی سبب ذلک أشیاءَ کثیرةً و أُمورًا شنیعةً کرهتُ ذکرَها.“

بعضی نیز تاریخ طبری را برای آنکه کمتر شبهه و طعنی در آن دیده می‌شود پسندیده‌اند؛ مثلاً ابن‌خلدون قضایا و حوادث اسلامی را از تاریخ طبری نقل کرده و سپس در تاریخ خود، جلد ٢، صفحه ١٨٢ گوید: ”أوردتُها ملخّصةً عُیونُها و مجامعُها

[١]* معاویه در پاسخ نامه محمّد بن أبی‌بکر فرستاده نقل کرده تا آنجا که گوید: معاویه به محمّد نوشت:

”فقد کنّا و أبوک فینا نَعرِف فضلَ ابن أبی‌طالبٍ، و حقّه لازمًا لنا مبرورًا علینا. فلمّا اختار اللهُ لنبیّه ما عنده، و أتمَّ له ما وَعَده، و أظهَر دعوتَه، فأبلَجَ حُجّتَه و قبَضه اللهُ إلیه صلوات الله علیه، کان أبوک و فاروقُه أوَّلَ مَن ابتزَّه حقَّه، و خالَفه علی أمرِه علی ذلک، اتّفقا و اتّسعا، ثمّ إنّهما دعَوَاه إلی بیعتهما فأبطَأ عنهما، و تَلَکّأ علیهما فهَمّا به الهمومَ و أرادا به العظیمَ. (تا آنکه گوید:) فإن یکُ ما نحن فیه صوابًا فأبوک استبدّ به و نحن شُرکاؤه، و لولا ما فعل أبوک من قبلُ ما خالفنا ابنَ أبی‌طالب و لَسلّمنا إلیه؛ و لکُنّا رأَینا أباک فعَل ذلک به من قبلنا فأخَذنا بمثله، فعِبْ أباک بما بدا لک أو دَعْ ذلک.“»* (علاّمه طهرانی، قدّس سرّه)

*. شیعه در اسلام، سبط‌الشیخ، ص ٥٧.