اطاعت کنند و بندگی را مختصّ او بدانند، قانون و حکم را از ناحیۀ او حق دانسته و از ناحیۀ غیر او باطل بدانند و از آن اعراض کنند و معتقد به روز جزا باشند.

به‌طور کلّی مراد از این هشت آیۀ اخیر و نظایر آن که در فرقان عظیم آمده است همان نظام کامل حیاتی است که شامل تمام قسمت‌ها‌ی فردی و اجتماعی اعمّ از اعتقادی، فکری، اخلاقی و عملی می‌باشد.

خداوند پیغمبر را برای تشکیل این نظام حق و استوار به جهت حیات ظاهری و باطنی و رشد و تکامل قوا و استعدادات بشری فرستاده است؛ دین اسلام متکفّل تمام این جهات است. هدف پیغمبر در رسالت خود آن است که این دین با تمام دستورات و نظاماتش عملی شود و سایر نظام‌های دنیوی و ادیان دیگر را محو و نابود سازد و بر تمام آیین‌ها و نظام‌های بشریّت غلبه نموده و استیلاء یابد.

آری نظام پاک و پسندیده نزد پروردگار همین نظامی است که براساس فرمان خدا و عبودیّت بشر باشد. سایر تشکیلاتی که اساس آنها مبنی بر قدرت‌های بشری طاغوتی و افکار و آراءِ آنها بوده باشد، چون طبق ناموس فطرت نیست، نزد خدای خالق محترم نبوده و مردود است.

خدایی که تمام افراد مردم را آفریده و آنها را به دست لطف خود پروریده و در مسیر رشد به‌طور نیکو به کمال خود رهبری می‌کند،[١] همان خدایی که تمام موجودات در نظام تکوین او، طبق قاعدۀ عبودیّت در ساحت ارادۀ مولای قیّوم خود

[١]. در سوره طه (٢٠) آیه ٤٩ و٥٠ وارد است: (قَالَ فَمَنْ رَبُّكُمَا يَا مُوسَى * قَالَ رَبُّنَا الَّذِي أَعْطَى كُلَّ شَيْءٍ خَلْقَهُ ثُمَّ هَدَى)؛ «فرعون پرسید: ای موسی پس مربّی و پرورش دهندۀ شما دو نفر (موسی و هارون) کیست؟ * موسی جواب داد: پروردگار و مربّی ما آن کسی است که تمام موجودات را نعمت وجود بخشیده و سپس به کمال رهبری فرمودهاست.»

و در سوره سجده (٣٢) آیه ٧ وارد است: (الَّذِي أَحْسَنَ كُلَّ شَيْءٍ خَلَقَهُ وَبَدَأَ خَلْقَ الْإِنْسَانِ مِنْ طِينٍ)؛ «آن خدایی که هر موجودی را که آفرید به نیکوترین وجهی نیکو قرار داد و آدمیان را نخست از خاک آفرید.»