و ذمى از علم الهدى رحمة اللَّه نقلست كه ذوى القربى كه بصورت مفرد واقع شده دلالت ميكند بر آنكه مراد از آن امام است كه قايم مقام پيغمبر است صلّى اللَّه عليه و آله اگر چه مراد جمع مى‌بود ذوى القربى واقع ميشد و در اين دليل نظر است بجهت جواز اراده جنس اگر گويند هر گاه مراد جميع قرابات بنى هاشم باشد لازم آيد كه آنچه معطوف شده يعنى يتامى و مساكين و ابن السبيل از غير ايشان باشد نه از ايشان زيرا كه عطف مقتضى مغايره است و در اين نظر است بجهت جواز عطف خاص بر عام بجهة مزيد فايده و وفور عنايت پس اولى اعتماد است در اين مجملات بر بيان نبوى صلّى اللَّه عليه و آله و بيان ائمه معصومين بعد از او صلوات اللَّه عليهم اجمعين و بحث سيم آنست كه تواكيدى كه در اين آيه واقع شده در هيچ آيتى واقع نشده چه آن مصدر است بامر بعلم كه متضمن تحقيق است و لهذا ناسخى نسخ اين آيه نكرده است باتفاق و بعد از ان مؤكده واقع شده در دو موضع و بعد از آن فرموده كه‌ إِنْ كُنْتُمْ‌ اين متعلق است بمحذوفى اى كون الخمس لهؤلاء المذكورين واجب فادوه ان كنتم يعنى خمس مر اين گروه را واجب است پس آن را بايشان رسانيد اگر هستيد شما كه از روى تحقيق‌ آمَنْتُمْ بِاللَّهِ‌ ايمان آورده ايد بخدا وَ ما أَنْزَلْنا و آنچه فرو فرستاديم از آيات يعنى قرآن يا نصرت ملائكه و فتح و غير از آيات‌ عَلى‌ عَبْدِنا بر بنده ما كه محمد است صلّى اللَّه عليه و آله‌ يَوْمَ الْفُرْقانِ‌ روز بدر كه جدا شدن حق از باطل در آن بود و دليل حذف مذكور صدر آيه است زيرا كه مراد از علم اينجا عملست بمقتضاى آن‌ يَوْمَ الْتَقَى الْجَمْعانِ‌ روزى كه بهم رسند دو گروه يعنى مسلمانان و كافران و آن روز جمعه بود هفدهم رمضان در سال هشتم از هجرت‌ وَ اللَّهُ عَلى‌ كُلِّ شَيْ‌ءٍ و خداى بر همه چيزى‌ قَدِيرٌ تواناست لا جرم مردم اندك بر لشگر بسيار غالب مى‌سازد و از صادق صلوات اللَّه عليه مرويست كه نزول آيه خمس در نوزدهم رمضان بوده و مشهور هفدهم است و واقدى آورده كه نزول آن در غزوه بنى قينقاع بود بعد از غزوه بدر يك ماه و سه روز در پانزدهم شوال بيست ماه از هجرت گذشته و از كلبى روايت است كه نزول آيه در بدر است و از ابى عبد اللَّه عليه السّلام مرويست كه‌

ان اللَّه لما حرم علينا الصدقة انزل الخمس فالصدقه علينا حرام و الخمس لنا حلال‌

يعنى چون حق تعالى حرام گردانيد بر ما صدقه را خمس را بر ما انزال فرمود پس صدقه بر ما حرام است و خمس ما را حلال بعد از آن بيان نصرت اهل اسلام ميكند در بدر بقوله‌ إِذْ أَنْتُمْ بِالْعُدْوَةِ الدُّنْيا اين بدل است از يوم الفرقان و يا در تقدير اذكر است و معنى اينكه آن را كه بوديد شما بكناره وادى‌