تفسير منهج الصادقين فى الزام المخالفين - كاشانى، ملا فتح الله - الصفحة ٣٢٥ - سوره التوبة(٩) آيات ١٠٠ تا ١٠٩
صدقه دهد از كسب حلال مگر كه صدقه او را بستانند و او را پرورانند چنان كه يكى از شما اسب كره را پروراند تا آنكه يك لقمه كه داده باشد از وجه حلال مانند كوهى عظيم شود پس اين آيه تلاوت فرمود كه أَنَّ اللَّهَ هُوَ التَّوَّابُ الرَّحِيمُ در كنز آورده كه استفهام در آية محتمل دو معنى است يكى آنكه براى تقرير و تنبيه باشد بر وجوب علم ايشان بآنكه حقتعالى قبول توبه مىكند و اخذ صدقات ميفرمايد و اين مجاز است از رضاى او بآن و جزا دادن او بران و حديث
ان الصدقه تقع فى يده تعالى قبل ان يصل الى يد السائل
اشارت باين معنى است و ايجاب علم باين بجهت آنست كه تا داعى باشد و مغرى بوقوع توبه و اعطاى صدقه دوم آنكه براى انكار باشد مر عدم علم ايشان را در حينى كه از پيغمبر (ص) التماس كردند كه اخذ اموال ايشان كند و قبول توبه ايشان فرمايد هم چنان كه گذشت و ندانستند كه خداست كه قبول توبه و اخذ صدقه ميكند نه غير او پس از اين جهت انكار عدم علم ايشان كرد و فايده لفظ هو حصر است اى لا يقبل التوبة الا هو فحينئذ در آيه مبالغه است در وجوب علم بقبول توبه و اخذ صدقه چه ايراد استفهام بمعنيين مذكورين و ارداف آن بعلم و اتيان بجمله مؤكده بآن و اداة حصر دالست بر اين و اين غايت رافت است ببندگان و نهايت رحمت بر ايشان وَ قُلِ اعْمَلُوا و بگو عمل كنيد اى تايبان يعنى بعد از قبول توبه استقامت ورزيد بر عمل خير و يا اى گروه كه توبه نمىكنيد بكنيد آنچه ميخواهيد و بنا بر اين امر براى تهديد است فَسَيَرَى اللَّهُ پس زود باشد كه به بيند خدا عَمَلَكُمْ كار شما را از خير و شر بعد از صدور و وجود آن از شما وَ رَسُولُهُ و فرستاده او نيز به بيند آن را وَ الْمُؤْمِنُونَ و گرويدگان نيز مشاهده آن نمايند چه حقتعالى رسول و مؤمنان را بآن آگاه گرداند و نزد اهل البيت عليه السّلام مراد بمؤمنان ائمه معصوميناند صلوات اللَّه عليهم كه عارفاند باعمال بندگان و يا مراد حفظهاند در تفسير جرجانى و مجمع مذكور است كه در تعلق علم رسول و مؤمنان باعمال بندگان دو وجه گفتهاند يكى آنكه حقتعالى در قيامت آن را بر رسول و ائمه عليهم السلام عرض كند و ديگرى آنكه در اخبار آمده كه اعمال امت هر شب دوشنبه و پنج شنبه بر رسول (ص) و ائمه هدى عليهم السلام عرض ميكنند پس مراد بمؤمنان معصوماناند و ذكر سنين با آنكه حقتعالى عالمست به اشياء قبل از وجود آن بجهت آنست كه مراد آن است كه سيعلمها موجودة بعد علمها معدومة وَ سَتُرَدُّونَ و زود باشد كه بازگردانيده شويد بواسطه مرگ إِلى عالِمِ الْغَيْبِ وَ الشَّهادَةِ بمجاذات داناى نهان و آشكارا يا بموضعى كه امر مخصوص باو باشد و كسى ديگر را نرسد كه حكم كند در آن و آن روز قيامت است فَيُنَبِّئُكُمْ پس بياگاهاند شما را بِما كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ بآنچه بوديد كه