مِنْهُ‌ از عذاب استفهام براى تهويل و تفظيعست يعنى كدام نوع را از انواع عذاب ميطلبند الْمُجْرِمُونَ‌ گناه كاران كه مشركان‌اند و حال آنكه همه انواع عذاب ناملايمست و مكروه طبيعت جمله استفهاميه متعلق است بقول أ رأيتم كه در معنى اخبرونى است و قوله المجرمون در موضع ضمير است بجهت دلالت بر آنكه ايشان بسبب جرم خود سزاوار اين وعيد شده‌اند و مستوجب عذاب گشته بعد از آن بر سبيل توبيخ و انكار ميگويد كه‌ أَ ثُمَ‌ آيا بعد از استعجال‌ إِذا ما وَقَعَ‌ چون واقع شود عذاب و آن را معاينه ببينيد آمَنْتُمْ بِهِ‌ ايمان آوريد بآن يا بخدا يا بقرآن يعنى بعد از وقوع عذاب كه مستلزم عدم نفع ايمانست ايمان خواهيد آورد و قوله‌ آلْآنَ‌ بر ارادة قول است يعنى بعد از وقوع ايشان را گويند كه آيا اكنون كه عذاب نازل شده ايمان مى‌آوريد وَ قَدْ كُنْتُمْ‌ و حال آنكه بوديد شما كه از روى تكذيب و استهزا بِهِ‌ يعنى بنزول بعذاب آن‌ تَسْتَعْجِلُونَ‌ شتاب مينموديد بر وجه تكذيب و استهزا و نيز بجهت تقريع ميفرمايد كه‌ ثُمَّ قِيلَ‌ پس گفته شود بعد از نزول عذاب‌ لِلَّذِينَ ظَلَمُوا مر آنان را كه ستم كردند بر خود بشرك و تكذيب و در حين ياس و الجاء كه وقت عدم قبول ايمانست ايمان آورند ذُوقُوا بچشيد عَذابَ الْخُلْدِ عذاب جاويدى را كه الم آن بر دوام بود تشبيه كفار بذائقين كه بمعنى جماعتى است كه طلب طعم ميكنند جهت آنست كه حسن فم اشد است پس معنى آنست كه عذاب ايشان بسيار سخت باشد هَلْ تُجْزَوْنَ‌ آيا جزا داده شويد استفهام براى نفى است يعنى جزا ندهد شما را إِلَّا بِما كُنْتُمْ‌ مگر بسبب آنچه بوديد كه‌ تَكْسِبُونَ‌ كسب ميكرديد از كفر و عصيان از ابى جعفر عليه السّلام مرويست كه مراد باين نزول عذابيست از آسمان بر فسقه اهل قبله در آخر الزمان نعوذ باللّه منه آورده‌اند كه حى بن اخطب از يهود مدينه قبل از هجرت آن حضرت صلّى اللَّه عليه و آله بتجارت مكه رفته بود چون بحرم رسيد و طنطنه و شوكت حضرت رسالت صلّى اللَّه عليه و آله شنيد بمجلس شريف ايشان آمده بعد از استماع قرآن پرسيد كه اى محمد (ص) أ جاد أنت ام هازل اين دعوت كه ميكنى بجد است يا بهزل اينكلام كه ميخوانى براستست يا ببازى حقتعالى اين آيه فرستاد كه‌ وَ يَسْتَنْبِئُونَكَ‌ و خبر ميپرسند از تو در باب قرآن و ادعاى نبوت‌ أَ حَقٌّ هُوَ آيا حق است و راست اين كلام استفهام بر اصل خود است لقوله‌ وَ يَسْتَنْبِئُونَكَ‌ و احق مبتداست و ضمير مرتفع بآن ساد مسد خبر و يا خبر است مقدم بر مبتدا و جمله در موضع‌