نميكند وَ مِنْهُمْ مَنْ لا يُؤْمِنُ بِهِ‌ و از ايشان كس هست كه نميگرود بآن از فرط جهل و غايت نادانى‌ وَ رَبُّكَ أَعْلَمُ‌ و پروردگار تو داناتر است‌ بِالْمُفْسِدِينَ‌ بتباه كاران يعنى معاندان كه مصرند بر تكذيب و گفته‌اند كه معنى آنست كه بعضى از قوم تو ايمان آرند بقرآن و از كفر توبه كنند و برخى آن باشند كه از اين سعادت محروم مانده و بر شقاوت كفر بميرند وَ إِنْ كَذَّبُوكَ‌ و اگر تكذيب كنند تو را يعنى بر آن اصرار نمايند و تو از جانب ايشان نااميد شوى‌ فَقُلْ‌ پس بگو ايشان را كه‌ لِي عَمَلِي‌ مرا است جزاى كردار من‌ وَ لَكُمْ عَمَلُكُمْ‌ و مر شما راست پاداش عمل شما أَنْتُمْ بَرِيئُونَ‌ شما بيزاريد يعنى ذمه شما بريست‌ مِمَّا أَعْمَلُ‌ از آنچه من ميكنم يعنى شما را بعمل من مؤاخذه نخواهند كرد وَ أَنَا بَرِي‌ءٌ و من بيزارم‌ مِمَّا تَعْمَلُونَ‌ از آنچه ميكنيد يعنى ماخوذ بعمل شما نخواهم شد نزد بعضى از علماء اين آيه بآية السيف منسوخ است بجهت آنكه متضمن اعراض است از ايشان و تخليه سبيل ايشان و نظير اينست قوله‌ قُلْ يا أَيُّهَا الْكافِرُونَ‌ الخ و نزد بعضى منسوخ نيست بلكه مراد وعيد است كقوله‌ اعْمَلُوا عَلى‌ مَكانَتِكُمْ‌ وَ مِنْهُمْ‌ و از اهل شرك و در زاد المسير گفته كه از اهل يهود مَنْ يَسْتَمِعُونَ‌ كسان هستند كه گوش فرا ميدارند إِلَيْكَ‌ بسوى تو وقتى كه قرآن ميخوانى و امت را احكام شرع مى‌آموزانى تا استهزا كنند بآن‌ أَ فَأَنْتَ تُسْمِعُ الصُّمَ‌ آيا تو ميشنوانى كران را يعنى كسانى كه در عدم انتفاع از سماع حق بمنزله كرانند وَ لَوْ كانُوا و اگر چه هستند با وجود كرى‌ لا يَعْقِلُونَ‌ در نمييابند استفهام بر سبيل نفى است يعنى تو قادر نيستى بر اسماع كسانى كه با صمم ايشان عدم تعقل انضمام يافته مراد آنست كه اصم عاقل بطريق تفرس از طنين صوتى كه بصلاح و سداد هادى باشد فى الجمله استدلال ميتواند كرد چون سمع و عقل هر دو مفقود باشد باعتبار عدم استعمال هر دو در دريافتن حق پيداست كه حال بر چه وجه باشد وَ مِنْهُمْ مَنْ يَنْظُرُ و از ايشان كس باشد كه نظر كند إِلَيْكَ‌ بسوى تو و بر وجه طعن و تعنت دلايل نبوت و نشانهاى صدق ترا مشاهده نمايد و از غاية عناد چنان فرا نمايد كه هيچ چيز از آيات رسالت نديده‌ أَ فَأَنْتَ تَهْدِي الْعُمْيَ‌ آيا تو راه مى‌نمايى كوران را يعنى آنان را كه در عدم انتفاع از مشاهده آيات مانند كورانند وَ لَوْ كانُوا و اگر