مِنْكُمْ مِائَةٌ و اگر باشد از شما صد تن‌ يَغْلِبُوا أَلْفاً غالب شوند بر هزار تن‌ مِنَ الَّذِينَ كَفَرُوا از آنان كه كافر شدند و اين غالبيت شما بر ايشان‌ بِأَنَّهُمْ قَوْمٌ لا يَفْقَهُونَ‌ بسبب آنست كه ايشان گروهى اند كه نميدانند و نميشناسند خدا و روز معاد را و معتقد مثوبة اخرويه نيستند لا جرم از نجات درجات و مثوبات غافل مانده‌اند و در زمان مقاتله قوت ثبات و شكيبايى مؤمنان ندارند بعد از نزول اين آيه مؤمنان از مقاتله يكى با ده انديشه‌ناك شدند و آن حال بر ايشان گران آمد حقتعالى اين آيه را منسوخ كرده فرمود الْآنَ‌ اكنون كه اين حكم شما را گران بار گردانيد خَفَّفَ اللَّهُ عَنْكُمْ‌ سبك گردانيد خدا از شما وَ عَلِمَ أَنَّ فِيكُمْ ضَعْفاً و ديد كه در شما سستى است يعنى ضعف بدن طبرى گفته كه مراد ضعف بصيرتست زيرا كه آنان كه در ابتداء اسلام ايمان آوردند همه ايشان اقويا نبودند بلكه بعضى قوى و بعضى ضعيف بودند و ليكن در بصيرت و يقين اقويا بودند و چون مسلمانان بسيار شدند ضعيف اليقين و ضعيف البصيره با ايشان مخلوط شدند اين آيه نازل شد و صاحب كنز العرفان رد اين كرده چنان كه در آيه ختم مذكور خواهد شد فَإِنْ يَكُنْ مِنْكُمْ‌ و اگر باشد از شما مِائَةٌ صابِرَةٌ صد تن شكيبايى كننده‌ يَغْلِبُوا مِائَتَيْنِ‌ غالب شوند بر دويست تن اين شرط نيز بمعنى امر است يعنى يكى از شما بايد مقابل دو تن صبر كند و نگريزد وَ إِنْ يَكُنْ مِنْكُمْ أَلْفٌ‌ و اگر باشند از شما هزار كس‌ يَغْلِبُوا أَلْفَيْنِ‌ غالب شوند بر دو هزار كس‌ بِإِذْنِ اللَّهِ‌ بامر خداى و يارى او وَ اللَّهُ مَعَ الصَّابِرِينَ‌ و خدا با صبركنندگانست باعانت و مددكارى پس هر كه صبر كند ظفر يابد كه الصبر مطية الظفر در انوار گفته كه حكم آيه اولى در وقتى بود كه مسلمانان اندك بودند و چون بسيار شدند بحكم آيه ثانيه تخفيف ايشان كرده و تكرير معنى واحد بذكر اعداد مناسبه بجهت دلالت است بر آنكه حكم قليل و كثير يكى است و در مجمع مذكور است كه حكمت در اين كه حقتعالى امر نفرموده كه قوى البصيرت با ده تن مقاومت كند و ضعيف البصيرت با دو تن آنست كه ايشان با يكديگر مختلط بودند و تميزى ميان ايشان نبود و اگر نص ميكرد كه ضعيف البصيرت كيست موجب ايحاش و انكسار قلوب ايشان ميشد و گويند آيه ثانيه بعد از آيه اولى فرود آمده بمدت متراخى و اگر چه در قرآن متصل بيكديگر واقع شده و اين آيه ناسخ اولى است و معتبر در ناسخ و منسوخ بنزول است نه بتلاوت و حسن گفته كه تغليظ بر اهل بدر بود و بعد از آن رخصت حاصل شده و در كنز آورده كه آيه‌ الْآنَ خَفَّفَ اللَّهُ عَنْكُمْ‌ از باب نسخ است و سبب آن بود كه رسول صلّى اللَّه عليه و آله حمزه را با سى سوار بمحاربه كفار فرستاد و ايشان با