لَمَّا ظَلَمُوا آن هنگام كه ستم كردند بتكذيب پيغمبران و عصيان ورزيدند در اطاعت رحمن‌ وَ جاءَتْهُمْ‌ و حال آنكه آمده بودند بديشان‌ رُسُلُهُمْ‌ رسولان ايشان‌ بِالْبَيِّناتِ‌ بحجتهاى روشن و معجز هاى ظاهر كه دالند بر صدق ايشان اين جمله فعليه حال است از ضمير ظلموا باضمار قد و ميتواند بود كه عطف باشد بر ظلموا وَ ما كانُوا لِيُؤْمِنُوا و نبودند ايشان كه ايمان آرند اگر هلاك نشدندى و زنده ماندندى بجهة فرط عناد و توغل ايشان در جحود و انكار و ايراد لام بجهت تاكيد نفى است و ابو على جبائى استدلال كرده بر آنكه بتقيه كافر واجبست اگر علم الهى تعلق گرفته باشد كه در آخر حال ايمان آرند كَذلِكَ‌ همچنين كه ايشان را جزا داديم يا هلاك ايشان بجهت تكذيب برسل و مهلت ايشان نداديم بجهت عدم ترتب فايده بر آن‌ نَجْزِي الْقَوْمَ الْمُجْرِمِينَ‌ جزا خواهيم داد گروه مشركان از اهل مكه را كه تكذيب پيغمبر ما ميكنند وضع مظهر در موضوع مضمر كه آن نجزيكم است بجهت دلالت است بر كمال جرم ايشان‌ ثُمَّ جَعَلْناكُمْ‌ پس ما گردانيديم شما را اى گروهى كه محمد (ص) بشما مبعوث شده‌ خَلائِفَ‌ خليفهاى گذشتگان و جانشينان ايشان‌ فِي الْأَرْضِ مِنْ بَعْدِهِمْ‌ در زمين بعد از قرونى كه هلاك شدند و مسكن و مقام ايشان را با شما گذاشتيم و شما را بر جاى ايشان رها كرديم‌ لْتَنْظُرْ تا به بينيم در صورت شهادت بعد از آنكه دانسته‌ايم در غيب كه شما كَيْفَ تَعْمَلُونَ‌ چگونه عمل خواهيد كرد از خير و شر تا با شما بمقتضاى آن اعمال شما معامله كنيم (ان خيرا فخير و ان شرا فشر كيف معمول تعملون) است چه استفهام حاجبست از آنكه ما قبل آن در او عمل كند و فايده آن دلالتست بر آنكه معتبر در جزا جهات افعال و كيفيات آنست نه من حيث هى و لهذا عمل گاهى متصف بحسن است و گاهى متصف بقبح در مجمع گفته كه ذكر لتنظر بجهت دلالت است بر آنكه معامله حقتعالى با بندگان هم چه معامله مخبريست كه عالم بشي‌ء نباشد تا مجازات دهد او را بر وفق آنچه ظاهر شود از او به آن‌چه در علم ازلى دانسته بجهة مظاهره در عدل و اطلاق نظر بر معنى حقيقى بر حقتعالى روا نيست زيرا كه آن يا بمعنى تفكر است كه صدور آن از قلب است و يا بمعنى تقليب حدقه پس اطلاق آن بر او سبحانه بر وجه مجاز و اتساع باشد و مراد لازم آنست كه علم است از كلبى مرويست كه عبد اللَّه بن ابى امية مخزومى و وليد بن مغيره و مكرز بن حفص و عمرو بن عبد اللَّه بن ابى قيس عامرى و عاص بن عامر بن هاشم و امثال ايشان از كفار قريش با حضرت رسالت (ص)