او كند پس چرا او را ظلم گفته گوئيم مراد بقوله‌ مِمَّنِ افْتَرى‌ عَلَى اللَّهِ كَذِباً من كفر باللَّه است پس هر كه مدعى ربوبيت باشد و غير او از انواع كفار در آن داخل خواهد بود فكانه قال (لا احد اظلم من الكافرين) پس از حال كفار و معبودان ايشان اخبار ميفرمايد كه‌ وَ يَعْبُدُونَ‌ و ميپرستند مِنْ دُونِ اللَّهِ‌ بجز از خداى‌ ما لا يَضُرُّهُمْ‌ آنچه را كه ضرر نرساند بديشان اگر ترك عبادت او كنند وَ لا يَنْفَعُهُمْ‌ و سود نرساند بديشان اگر همه اوقات در پرستش او صرف نمايند زيرا كه معبودان ايشان جماداتند و جماد بر ايصال نفع و ضرر قادر نيست و حال آنكه معبودى بايد كه قدرت او بايقاع ثواب و عقاب متعلق باشد تا بندگان باميد جلب نفع و دفع ضرر او را پرستند وَ يَقُولُونَ‌ و مى گويند عبده اصنام‌ هؤُلاءِ اين بتان‌ شُفَعاؤُنا شفيعان مااند عِنْدَ اللَّهِ‌ نزد خدا يعنى در امور دنيا ما را شفاعت ميكنند و از خداى درخواست مينمايند تا مهمات ما را كفايت كند يا اگر فرضا بعث و حشر باشد چنان كه معتقد اهل اسلام است ما را از خداى درخواست كنند و از عذاب برهانند و اين از فرط جهالت ايشان بود كه ترك كردند عبادت مر خداى را كه عالم و قادر و ضار و نافع است و بعبادت آن چيزى اقدام مينمودند كه هيچ چيزى را در نمى‌يابد و قادر بر نفع و ضرر نيست بتوهم آنكه شايد كه شفاعت كند بر ايشان نزد خدا و گفته‌اند كه بتان را ميپرستيدند بظن آن كه ما از مخلوقاتيم و خداى از آن رفيع تر و برتر است كه ما او را عبادت توانيم كرد پس بتان را پرستش ميكنيم كه در مخلوقيت همچه مااند تا وسيله قرب ما باشند نزد خداوند و اين ظن خطاى ايشان بود كه عبادت غير او سبحانه را نفع ميدانستند از عبادت او اگر گويند كه حقتعالى چگونه ذم كفار فرموده بر عبادت جماد كه نفى و ضرر نميرسانند و حال آنكه اگر نفع و ضرر از او متصور ميبود عبادت آن جايز نميبود گوئيم عبادت آنكه قادر بر اصول نعم نيست اگر چه قادر بر نفع و ضرر باشد قبيح است پس عبادت آنكه اصلا قدرت بر نفع و ضرر نداشته باشد اقبح و اشنع باشد از اين جهت آن را بذكر مخصوص ساخت و بعد از آن بر سبيل الزام رسول خود را فرمود كه‌ قُلْ‌ بگو اى محمد صلّى اللَّه عليه و آله‌ أَ تُنَبِّئُونَ اللَّهَ‌ آيا خبر ميكنيد خداى را بِما لا يَعْلَمُ‌ بآن چيزى كه نميداند فِي السَّماواتِ‌ در آسمانها وَ لا فِي الْأَرْضِ‌ و نه در زمين‌ها انتفاى علم بجهت انتفاى معلوم است يعنى شما مى‌گوييد كه خداى را شريك هست اثبات شفاعت بتان ميكنيد و خداى بحق كه عالم است بجميع معلومات اين را نميداند زيرا كه شريك او وجود ندارد تا علم او تعلق باو گيرد و اگر موجود ميبودى هر آينه معلوم او سبحانه بودى كه علم او بجميع معلومات احاطه كرده پس چون كه معلوم او