باشد و در فقرا و مساكين نيز اختلافست نزد بعضى هر دو يك قسم است و ذكر آن بدو لفظ نه بجهت تغاير معنيست بلكه تاكيد احدهما است بديگرى چون عطشان و بطشان و حسن و بسن و شيطان و ليطان و امثال آن و بعضى ديگر قايل‌اند بتغاير حنفى بر آنست كه فقير كسيست كه سؤال نكند بجهت آنكه كفاف معيشت در حال دارد و اگر چه از قوت سنه عاجز است و مسكين آنكه سؤال كند بواسطه آنكه كفاف حال ندارد و نزد شافعى بر عكس اينست و مؤيد اولست قوله تعالى‌ لِلْفُقَراءِ الَّذِينَ أُحْصِرُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ لا يَسْتَطِيعُونَ ضَرْباً فِي الْأَرْضِ يَحْسَبُهُمُ الْجاهِلُ أَغْنِياءَ مِنَ التَّعَفُّفِ تَعْرِفُهُمْ بِسِيماهُمْ لا يَسْئَلُونَ النَّاسَ إِلْحافاً و مؤيد قول پيغمبر صلّى اللَّه عليه و آله كه‌

ليس المسكين الذى ترده الأكلة و الأكلتان و التمرة و التمرتان و لكن المسكين الذى لا يجد غنيا فيغنيه و لا يسئل الناس شيئا و لا يفطن فيه به فيتصدق عليه‌

و گويند فقير محتاجست و مسكين صحيح و محتاج و اين قول قتاده است و تحقيق آنست كه هر دو شريكند در معنى عدمى كه آن عدم قدرت ايشان است بر مئونه سنه خود و عيال واجب النفقه خود و در اينكه كدام أسوء حالا است از ديگرى باين معنى كه اصلا مال و كسب نداشته باشد و ديگرى اجود حالا كه او را مال و كسبى باشد و لكن كافى نباشد در مئونه سنه خلافست بعضى بر آنند كه فقير أسوء حال است بجهت آنكه ابتدا بذكر او دالست بر اهتمام بحال او و نيز اشتقاق آن از فقار ظهر است فكان حاجت كسر فقار ظهر او كرده و بجهت آنكه پيغمبر (ص) از فقر استعاذه فرمود كه‌

اللهم انى اعوذ بك من الفقر و اسالك المسكنة

و نيز فرموده كه‌

كاد الفقر ان يكون كفرا

و اين قول شافعى است و نزد بعضى ديگر مسكين اسوء حالا است بجهت تاكيد امر بآن و ديگر آنكه اشتقاق آن از سكونست و كان عجز اسكان او كرده و نيز حقتعالى فرموده كه‌ أَوْ مِسْكِيناً ذا مَتْرَبَةٍ و اين قول ابو حنيفه است و مرجح قول اولست قوله تعالى‌ أَمَّا السَّفِينَةُ فَكانَتْ لِمَساكِينَ يَعْمَلُونَ فِي الْبَحْرِ و اما از اين جواب داده‌اند كه سفينه ملك ايشان نبود بلكه ايشان اجيران بودند و مرجح ثانيست قول ابن سكيت كه فقير كسيست كه او را بلغه از عيش باشد و مسكين آنكه بر هيچ قادر نباشد و ابن مراعى در اين باب اين بيت گفته كه‌

اما الفقير الذى كانت حلوبته‌		وفق العيال و لم يترك له سبد